Chứng khoán Mỹ đang lệch pha với thực tế?

Chứng khoán Mỹ đang lệch pha với thực tế?

Thị trường chứng khoán Mỹ vẫn liên tục lập đỉnh mới: chỉ số S&P 500 đã tăng hơn 7.3% kể từ khi xung đột Iran bùng phát. Khoảng 85% doanh nghiệp trong chỉ số này công bố lợi nhuận quý 1 vượt kỳ vọng, trong khi giới phân tích cũng đã nâng dự báo lợi nhuận trong những tháng gần đây.

Tuy nhiên, đà tăng đó lại diễn ra song song với hàng loạt hành động từ chính quyền Trump mà theo Robert Rubin, cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ, sẽ gây ra những hệ quả tiêu cực đáng kể. Chính quyền phát động chiến dịch quân sự với Iran khiến thị trường năng lượng bất ổn. Tổng thống Donald Trump cũng nhiều lần công khai ủng hộ việc điều tra hình sự Chủ tịch Fed sắp mãn nhiệm Jay Powell – động thái bị xem là đòn tấn công nhằm vào tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Robert Rubin, cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ

Khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, thị trường từng đóng vai trò như một “cơ chế kỷ luật”. Sau khi chính sách thuế quan “Ngày Giải phóng” được công bố vào tháng 4 năm ngoái, thị trường lao dốc và chỉ hồi phục khi chính quyền thông báo tạm hoãn phần lớn chương trình thương mại đó.

Nhưng đến nay, thị trường và nền kinh tế dường như đã trở nên “chai lì” trước sự hỗn loạn, khiến một số người kết luận rằng các chính sách của Trump không gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng như nhiều dự báo trước đó.

Ông Rubin cho rằng điều này không đúng.

Dù chưa phản ánh rõ trong các dữ liệu ngắn hạn, ông tin rằng nền kinh tế đã chịu tổn hại rất lớn và những tác động đó sẽ dần xuất hiện theo thời gian.

Theo Rubin, thị trường có thể lệch pha với thực tế trong thời gian dài rồi bất ngờ phản ứng cực nhanh và rất dữ dội.

Trong 18 tháng trước cú sập tháng 10/1987, chứng khoán Mỹ tăng mạnh bất chấp những lo ngại về rủi ro đang tích tụ. Nhưng rồi ngày 19/10, chỉ số Dow Jones lao dốc 22% chỉ trong một phiên.

Gần đây hơn, trái phiếu chính phủ Hy Lạp từng giao dịch với chênh lệch lợi suất rất thấp so với các nước Eurozone khác suốt nhiều năm, dù tồn tại nhiều lo ngại về tình trạng tài khóa và kinh tế của nước này. Sau đó, trái phiếu Hy Lạp bất ngờ sụp đổ, kéo theo cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu.

Rubin cho rằng một số lựa chọn chính sách gần đây còn khiến các vấn đề vốn có trở nên nghiêm trọng hơn. Thay vì xử lý quỹ đạo tài khóa thiếu bền vững, Mỹ lại thông qua hàng ngàn tỷ USD cắt giảm thuế bằng nguồn vốn vay. Mỹ cũng không cải cách hệ thống y tế đắt đỏ và kém hiệu quả, đồng thời làm suy yếu hỗ trợ dành cho năng lượng thay thế giá rẻ đúng lúc AI khiến nhu cầu điện tăng vọt và Trung Quốc đang tăng tốc mạnh mẽ với năng lượng tái tạo.

Theo ông, những lựa chọn này nhiều khả năng sẽ đẩy giá cả tăng cao, làm suy yếu tăng trưởng và khiến nền kinh tế kém khả năng chống chịu hơn.

Một số hành động khác lại tạo ra các vấn đề hoàn toàn mới, như chính trị hóa Fed; công kích các trường đại học; cắt giảm mạnh hỗ trợ nghiên cứu khoa học; siết lao động nhập cư bất hợp pháp vốn đóng vai trò lớn trong xây dựng và nông nghiệp; hạn chế nhập cư hợp pháp; đồng thời áp thuế khiến giá cả tăng và tăng trưởng suy yếu.

Ngoài ra, dù quy định quản lý đôi lúc quá mức, Rubin cho rằng cách tiếp cận “đập bỏ toàn diện” của Doge đã gây tổn hại lớn tới hoạt động của chính phủ.

Ít nhất cho tới lúc này, giới đầu tư dường như cảm thấy yên tâm vì những chính sách cực đoan nhất thường bị đảo ngược vào phút cuối: Từ lệnh ngừng bắn với Iran, việc Bộ Tư pháp hủy điều tra Powell cho tới việc chính quyền chấp nhận phán quyết của Tòa án Tối cao rằng phần lớn chính sách thuế quan là bất hợp pháp.

Tuy nhiên, Rubin cảnh báo rằng sự gián đoạn và bất ổn có thể bào mòn nền kinh tế theo thời gian.

Theo ông, nền kinh tế Mỹ và an ninh quốc gia Mỹ vốn hưởng lợi lớn từ trật tự toàn cầu hậu Thế chiến II. Nhưng hiện nay, chính Mỹ lại trở thành nguồn gây bất ổn. Mỹ công kích các đồng minh NATO, theo đuổi tham vọng sở hữu Greenland, bắt giữ lãnh đạo Venezuela và tiến hành chiến tranh với Iran mà không có mục tiêu rõ ràng.

Rubin cho rằng Mỹ cũng đang trừng phạt tiếng nói phản biện – vốn là đặc trưng của nền dân chủ Mỹ – đồng thời làm xói mòn niềm tin vào pháp quyền, một trong những nền tảng sức mạnh của kinh tế Mỹ và là lợi thế lớn so với Trung Quốc.

Ông nhấn mạnh rằng nền kinh tế và xã hội Mỹ từng vận hành tốt dưới thời cả đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ, cũng như trong các giai đoạn quyền lực bị chia sẻ. Nhưng cách tiếp cận của chính quyền hiện nay là hoàn toàn khác.

Theo Rubin, cách tiếp cận này bị chi phối bởi tư duy mang tính độc đoán, với những chính sách cực đoan nằm ngoài các cuộc tranh luận chính sách công truyền thống và không dựa trên nền tảng phân tích nghiêm túc.

Dù vậy, Rubin cho biết ông không muốn tỏ ra bi quan.

Theo ông, với những thế mạnh sẵn có, Mỹ vẫn nên là thị trường hấp dẫn nhất cho đầu tư và hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, ông cảnh báo không nên bị ru ngủ bởi một thị trường chứng khoán tăng mạnh và các điều kiện kinh tế vẫn còn tương đối ổn định.

Rubin cho rằng đến lúc những chỉ số đó thực sự phản ánh hết thiệt hại đang diễn ra, việc đưa nền kinh tế quay lại đúng hướng có thể sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Ông cũng nhận định đây là thời điểm công dân Mỹ cần tham gia vào công việc khó khăn nhưng cần thiết: tái lập một chính quyền tôn trọng pháp luật, hành động dựa trên sự thật và hợp tác mang tính xây dựng với phần còn lại của thế giới.

Theo Rubin, điều đó có thể bắt đầu bằng việc ủng hộ các cuộc bầu cử công bằng, tự do và những ứng viên – dù bảo thủ hay cấp tiến – vượt qua được một bài kiểm tra đơn giản: Liệu họ có thực sự nghiêm túc trong việc giải quyết các thách thức kinh tế trước mắt, bao gồm cả những vấn đề do chính các hành động gần đây của Mỹ gây ra hay không?

Vũ Hạo