“Thần đồng” 34 tuổi đứng sau Moonshot AI, startup đang thách thức các ông lớn AI Mỹ

“Thần đồng” 34 tuổi đứng sau Moonshot AI, startup đang thách thức các ông lớn AI Mỹ

Sau khi mô hình R1 của startup Trung Quốc DeepSeek gây chấn động toàn cầu vào đầu năm ngoái, nhiều người cho rằng Moonshot AI của Yang Zhilin sẽ khó có thể trụ vững trong cuộc đua phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).

Yang Zhilin, nhà sáng lập 34 tuổi của Moonshot AI

Nhà sáng lập 34 tuổi không tận dụng được lợi thế ban đầu từ chatbot Kimi, khi sản phẩm liên tục gặp sự cố và nhanh chóng bị các đối thủ vượt lên. Cùng thời điểm, Yang còn đối mặt với vụ kiện từ một nhà đầu tư trong dự án khởi nghiệp trước đây, đồng thời xuất hiện tin đồn ông cùng một đồng sáng lập bán cổ phần Moonshot trong vòng gọi vốn đầu tiên. Dù công ty đã bác bỏ các thông tin này, những tranh cãi vẫn làm gia tăng áp lực lên startup.

Trong bối cảnh đó, nhiều người trong ngành AI Trung Quốc đặt câu hỏi liệu Moonshot có đủ nguồn lực để theo đuổi cuộc đua phát triển các mô hình nền tảng, vốn đòi hỏi chi phí ngày càng lớn.

Theo một nhà đầu tư am hiểu tình hình tài chính của công ty, Moonshot chỉ tạo ra khoảng 2.4 triệu USD doanh thu trong năm 2024, trong khi chi phí huấn luyện mô hình và tuyển dụng các nhà nghiên cứu AI liên tục tăng. Một số startup cùng thế hệ như Baichuan và 01.ai thậm chí đã rút khỏi cuộc đua phát triển mô hình nền tảng để chuyển hướng sang xây dựng các ứng dụng AI.

Quyết định thay đổi vận mệnh

Sau thành công của DeepSeek R1, Yang đi đến kết luận rằng Moonshot đã thương mại hóa quá sớm.

Ông quyết định dừng ưu tiên quảng bá chatbot Kimi để tập trung hoàn toàn vào việc phát triển mô hình nền tảng.

Bước ngoặt tiếp theo là quyết định mã nguồn mở (open source) các mô hình AI chủ lực của Moonshot, cho phép người dùng tải về và vận hành trên hạ tầng của riêng mình.

“Nếu người đứng đầu không thể đưa ra những quyết định dứt khoát thì sẽ không thể thành công”, Yang từng chia sẻ với truyền thông Trung Quốc năm 2024.

Chiến lược này mở đường cho sự ra đời của K3, mô hình AI mới nhất được Moonshot công bố tuần trước.

Theo nhiều đánh giá, K3 đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với các mô hình AI hàng đầu của Mỹ, làm dấy lên những lo ngại mới về tốc độ phát triển AI của Trung Quốc, gợi nhớ đến “khoảnh khắc DeepSeek” hồi năm ngoái.

Định giá hướng tới 50 tỷ USD

Thành công của K3 nhanh chóng đảo ngược tâm lý của giới đầu tư, khiến nhiều quỹ tìm cách rót vốn vào Moonshot.

Theo các nhà đầu tư am hiểu vấn đề, công ty đang chuẩn bị IPO, đồng thời triển khai hai vòng gọi vốn liên tiếp. Vòng gọi vốn thứ hai có thể đưa định giá Moonshot lên khoảng 50 tỷ USD.

Nhu cầu bùng nổ đối với các trợ lý lập trình AI và AI agent tự động cũng giúp Moonshot trở thành một trong những nhà cung cấp mô hình AI tăng trưởng nhanh nhất Trung Quốc. Đến tháng 6, doanh thu định kỳ hàng năm của công ty đã đạt khoảng 300 triệu USD.

Theo ông Wang Tiezhen, kỹ sư kiêm chuyên gia tư vấn độc lập, danh tiếng của Yang Zhilin với tư cách là một nhà nghiên cứu AI hàng đầu giúp ông thu hút và giữ chân được đội ngũ kỹ sư xuất sắc, cùng theo đuổi mục tiêu phát triển các mô hình AI tiên tiến.

Trước khi thành lập Moonshot, Yang được biết đến với các nghiên cứu về việc mở rộng “cửa sổ ngữ cảnh” (context window) của mô hình AI, cho phép chatbot xử lý và ghi nhớ lượng thông tin lớn hơn trong các cuộc hội thoại hoặc tài liệu dài.

Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc liên tục cạnh tranh để thu hút nhân tài AI, Yang vẫn duy trì được một trong những đội ngũ nghiên cứu ổn định nhất ngành. Nhiều thành viên sáng lập Moonshot từng học cùng ông tại Đại học Thanh Hoa, nơi Yang tốt nghiệp thủ khoa ngành Khoa học Máy tính, hoặc tại Đại học Carnegie Mellon (CMU), nơi ông hoàn thành chương trình tiến sĩ. Trong thời gian này, Yang cũng từng làm việc tại Google Brain và Meta.

Theo giới quan sát, sự gắn kết của đội ngũ nghiên cứu là một trong những yếu tố giúp Moonshot khác biệt so với các tập đoàn như Alibaba hay Baidu, nơi nhiều nhà nghiên cứu AI hàng đầu đã rời đi vì khoảng cách giữa mục tiêu nghiên cứu và yêu cầu thương mại hóa.

Việc chuyển sang mô hình mã nguồn mở càng củng cố lợi thế này khi các nhà nghiên cứu có cơ hội công bố các công trình khoa học và xây dựng danh tiếng cá nhân.

“Các nhà nghiên cứu muốn được nhớ đến nhờ những đột phá. Mã nguồn mở giúp họ làm được điều đó”, ông Wang nói.

“Yang thiên tài”

Nhân viên Moonshot mô tả môi trường làm việc tại trụ sở ở quận Hải Điến (Bắc Kinh) có cường độ rất cao, nhưng cũng đậm dấu ấn cá nhân của Yang Zhilin.

Tên công ty được lấy cảm hứng từ ban nhạc Pink Floyd, các phòng họp mang tên những ban nhạc rock nổi tiếng, còn một cây đàn piano trắng được đặt ngay giữa văn phòng.

Sinh ra tại tỉnh Quảng Đông, Yang bắt đầu học lập trình từ thời trung học và giành giải nhất Olympic Tin học Quốc gia, thành tích giúp ông được tuyển thẳng vào Đại học Thanh Hoa.

Không chỉ nổi bật về học thuật, Yang còn là tay trống của ban nhạc sinh viên Splay và thường xuyên tổ chức các cuộc thi âm nhạc cùng đồng sáng lập Zhou Xinyu.

“Mọi người đều gọi cậu ấy là ‘Yang thiên tài'”, một người bạn học cũ nhớ lại. “Việc vừa đứng đầu lớp vừa chơi trong ban nhạc khiến Yang nổi tiếng khắp Đại học Thanh Hoa”.

Theo người này, bạn bè thường nhận xét Yang là người “lãng mạn và giàu lý tưởng”.

Nhà đầu tư Kevin Xu, Chuyên gia về AI Trung Quốc, cho rằng niềm đam mê âm nhạc và khoa học nhân văn của Yang không đơn thuần là một phần trong hình ảnh cá nhân.

“Một văn hóa doanh nghiệp kết hợp giữa công nghệ, âm nhạc, nghệ thuật và khoa học nhân văn đang mang lại lợi thế cho Moonshot”, ông nói.

Theo ông Xu, nhiều đột phá trong AI ngày nay không chỉ đến từ năng lực kỹ thuật mà còn từ khả năng kết hợp khoa học với tư duy nhân văn theo những cách hoàn toàn mới.

Vũ Hạo