SpaceX rơi xuống dưới giá IPO dù được Phố Wall nhiệt tình bơm thổi

SpaceX rơi xuống dưới giá IPO dù được Phố Wall nhiệt tình bơm thổi

Ngày 15/07/2026, cổ phiếu SpaceX lần đầu rơi xuống dưới giá IPO 135 USD, xóa sạch mức tăng từng đưa Elon Musk thành tỷ phú có trên 1 ngàn tỷ USD. Thế nhưng 80% nhà phân tích Phố Wall vẫn đang khuyến nghị mua. Nghịch lý này bắt nguồn từ doanh nghiệp đang thua lỗ, nhóm ngân hàng cần phí và hàng rào pháp lý vừa được hạ thấp.

Ảnh minh hoạ bởi AI.

SpaceX mất 850 tỷ USD vốn hóa

Trong phiên 15/07/2026, cổ phiếu SpaceX có lúc giảm xuống 132.15 USD, thấp hơn giá IPO 135 USD, rồi đóng cửa ở 135.27 USD. Mốc đóng cửa khiến diễn biến bớt kịch tính hơn một cú “xuyên thủng” dứt khoát, nhưng mức thấp trong ngày vẫn mang ý nghĩa rõ ràng. Chỉ hơn một tháng sau khi niêm yết, thị trường đã thử lại đúng mức giá mà các ngân hàng bảo lãnh từng coi là điểm khởi đầu.

SpaceX bán 555.56 triệu cổ phiếu ngày 11/6/2026, huy động 75 tỷ USD và được định giá 1.77 ngàn tỷ USD. Cổ phiếu bắt đầu giao dịch trên Nasdaq ngày 12/06, sau đó đạt đỉnh 225.64 USD/cp vào giữa tháng, đưa vốn hóa vượt 2.6 ngàn tỷ USD. Từ đỉnh xuống mức thấp 132.15 USD/cp, thị giá giảm hơn 41%; vốn hóa co lại 850 tỷ USD, gần bằng một nửa giá trị doanh nghiệp tại IPO.

Elon Musk nắm 42% lợi ích kinh tế và hơn 80% quyền biểu quyết tại SpaceX. Từ đỉnh tháng 6 đến giữa tháng 7, giá trị cổ phần giảm từ 1.09 ngàn tỷ USD xuống 735 tỷ USD, tương đương 357 tỷ USD. Ước tính tổng tài sản ròng của Musk giảm gần 440 tỷ USD khi tính thêm Tesla và các khoản khác.

Định giá mục tiêu 10.5 ngàn tỷ USD?

Sau giai đoạn hạn chế công bố báo cáo của các ngân hàng tham gia IPO, dữ liệu FactSet cho thấy 80% trong 21 nhà phân tích theo dõi SpaceX khuyến nghị mua hoặc tăng tỷ trọng. Giá mục tiêu đồng thuận quanh 247 USD/cp, cao hơn 83% so với giá IPO. Mức lạc quan nhất thuộc về Raymond James với mục tiêu 800 USD, tương ứng vốn hóa gần 10.5 ngàn tỷ USD.

Những ngân hàng khác thận trọng hơn nhưng vẫn đặt mục tiêu cao. Morgan Stanley chọn 300 USD, Deutsche Bank 255 USD, JPMorgan 225 USD, Goldman Sachs 205 USD và Citigroup 200 USD. Ở chiều ngược lại, hãng nghiên cứu MoffettNathanson đặt 131 USD/cp, còn CFRA đưa ra 115 USD/cp.

Nền tảng tài chính hiện tại chưa đủ giải thích các giá mục tiêu cao. Hồ sơ IPO cho thấy doanh thu SpaceX tăng 33% lên 18.67 tỷ USD năm 2025, nhưng công ty lỗ ròng 4.94 tỷ USD, đảo chiều từ khoản lãi 791 triệu USD năm 2024. Quý 1/2026, doanh thu đạt 4.69 tỷ USD và lỗ hoạt động 1.94 tỷ USD; riêng Starlink lãi hoạt động 1.19 tỷ USD nhưng chưa bù được chi phí trí tuệ nhân tạo.

Tại giá IPO, SpaceX đã được định giá khoảng 95 lần doanh thu năm 2025. Nếu thị giá đạt 800 USD và số cổ phiếu không thay đổi đáng kể, hệ số giá trên doanh thu sẽ lên 560 lần. Raymond James phải dựa vào kịch bản doanh thu 837 tỷ USD và EBITDA (lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao) 696 tỷ USD vào năm 2031, nghĩa là doanh thu tăng gần 45 lần trong 6 năm.

Phép tính có thể thành hiện thực nếu Starship giảm mạnh chi phí phóng và hạ tầng trí tuệ nhân tạo ngoài không gian hình thành đúng tiến độ. Tuy nhiên, mỗi mắt xích còn phụ thuộc vào công nghệ, vốn và nhu cầu chưa được kiểm chứng. Chỉ một giả định chậm vài năm cũng làm giá trị hiện tại giảm mạnh vì dòng tiền bị chiết khấu lâu hơn.

Sự lệch pha vì thế phản ánh hai cách nhìn khác nhau. Thị trường giữa tháng 7 định giá rủi ro thực thi và chi phí vốn ngay hôm nay, còn nhiều báo cáo phân tích đặt trọng số lớn vào thị trường tiềm năng sau năm 2030. Tuy nhiên, các ngân hàng còn có toan tính sâu xa hơn: chính Phố Wall vừa nhận phí từ IPO và đang nhìn thấy một chuỗi thương vụ vốn lớn hơn phía trước.

ĐQ tổng hợp

Phí trước mắt, vốn vay phía sau

SpaceX trả khoảng 500 triệu USD phí bảo lãnh cho thương vụ 75 tỷ USD, tương đương gần 0.7% vốn huy động. Tỷ lệ này thấp hơn mức 4-7% thường thấy ở nhiều IPO Mỹ, nhưng giá trị tuyệt đối vẫn rất lớn. Theo hồ sơ và những nguồn tin am hiểu thương vụ, Goldman Sachs cùng Morgan Stanley mỗi bên nhận 100 triệu USD; nhóm JPMorgan, Bank of America và Citigroup nhận 75 triệu USD mỗi bên.

Khoản phí tạo ra xung đột lợi ích có thể nhìn thấy rõ ràng. Ngân hàng bảo lãnh cần phân phối cổ phiếu, còn bộ phận phân tích phải đưa ra quan điểm độc lập. Khi cùng một tập đoàn vừa thu phí vừa đánh giá cổ phiếu, nhà đầu tư cần xem công bố quan hệ, giả định và độ nhạy của mô hình thay vì chỉ nhìn chữ “mua”.

Động cơ dài hạn còn lớn hơn khoản phí 500 triệu USD vừa qua. Tháng 6/2026, SpaceX huy động thêm 25 tỷ USD trên thị trường trái phiếu để tài trợ hạ tầng công nghệ. Goldman Sachs dự báo công ty cần 270 tỷ USD vốn nợ trong giai đoạn 2026-2030 trước khi dòng tiền tự do chuyển dương vào quý 4/2030. Nếu kịch bản ấy đúng, quy mô vốn vay tương lai gấp 5.4 lần toàn bộ phí bảo lãnh IPO.

Morgan Stanley vẽ ra chặng đường dài hơn khi dự báo chi phí vốn có thể lên 300 tỷ USD mỗi năm vào 2031. SpaceX chưa tạo dòng tiền tự do dương trước 2035 và cần trung bình 84 tỷ USD vốn ngoài mỗi năm từ 2027 đến 2034. Ngân hàng nào được lòng SpaceX và Elon Musk sẽ có khả năng cao lựa chọn cho các thương vụ phát hành tiếp theo, từ đó kiếm đậm phí tư vấn.

Báo cáo phân tích thuận lợi hỗ trợ nhu cầu cổ phiếu; định giá cao giúp doanh nghiệp huy động được nhiều tiền hơn; thương vụ mới lại tạo phí cho ngân hàng. Không cần chỉ đạo trực tiếp, cơ chế tiền thưởng và mục tiêu giữ khách hàng đã có thể tạo thiên lệch. Chất lượng hàng rào giữa nghiên cứu và ngân hàng đầu tư vì thế trở thành biến số quyết định.

Giám sát pháp lý thấp xuống

Thỏa thuận Toàn cầu về Chuyên viên Phân tích (Global Research Analyst Settlement, GRAS) ra đời năm 2003 sau bê bối dot-com. Thỏa thuận áp dụng cho 12 ngân hàng, buộc bộ phận nghiên cứu tách khỏi mảng ngân hàng đầu tư, hạn chế nhà phân tích tham gia chào mời khách hàng và kiểm soát liên lạc giữa hai bên. Đây là phần giám sát bổ sung do phán quyết của tòa án liên bang duy trì bên cạnh quy tắc ngành.

Ngày 05/12/2025, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đồng ý chấm dứt cam kết còn lại của GRAS; tòa án phê chuẩn trong tháng 12/2025. SEC cho rằng Quy tắc 2241 của Cơ quan Quản lý ngành tài chính (FINRA), áp dụng từ năm 2015, đã bao phủ loại xung đột này. Khung mới vẫn bắt buộc, nhưng dựa trên nguyên tắc và giám sát của FINRA thay cho điều khoản chi tiết do tòa án quản lý.

GRAS áp đặt các rào cản tổ chức cụ thể lên 12 ngân hàng chịu chế tài theo thỏa thuận, còn Quy tắc 2241 yêu cầu thành viên xây chính sách xử lý xung đột dưới sự giám sát của FINRA. Cách tiếp cận mới linh hoạt và áp dụng rộng hơn, nhưng hiệu quả phụ thuộc nhiều hơn vào kiểm soát nội bộ, công bố lợi ích và thực thi.

Việc GRAS kết thúc ngay trước IPO SpaceX là một sự kiện đáng suy nghĩ. Dữ liệu hiện có cho thấy 3 vấn đề: các ngân hàng đã nhận phí từ SpaceX, giá mục tiêu trải dài từ 115 đến 800 USD/cp, và mức định giá cao nhất đòi hỏi doanh thu tăng gần 45 lần vào năm 2031. Muốn kết luận vi phạm, cơ quan quản lý phải chứng minh sự can thiệp vào nghiên cứu, sai lệch công bố hoặc trao đổi lợi ích trái Quy tắc 2241.

Lực mua kỹ thuật chỉ chống đỡ được một tháng

Đà tăng của SpaceX những ngày đầu lên sàn được khuếch đại bởi cung cầu. Đợt IPO chỉ đưa 4.2% tổng số cổ phiếu ra công chúng; kể cả phần phân bổ thêm, tỷ lệ tự do chuyển nhượng vẫn dưới 5%, so với bình quân 14.5% của các IPO Mỹ năm 2025. Nguồn cung mỏng khiến lượng tiền mua vừa phải cũng có thể đẩy giá tăng nhanh, đồng thời làm bán khống tốn kém hơn.

Nasdaq thay đổi quy tắc để doanh nghiệp vốn hóa rất lớn có thể vào chỉ số Nasdaq-100 sau 15 ngày giao dịch, thay vì chờ ba tháng. SpaceX cũng sớm gia nhập chỉ số Russell 1000. Bloomberg Intelligence ước tính hai lần bổ sung tạo ít nhất 5.4 tỷ USD nhu cầu mua từ quỹ thụ động, nhưng cổ phiếu vẫn giảm 13% sau khi vào Nasdaq-100. Dòng tiền bắt buộc không thắng được quá trình định giá lại của toàn thị trường.

Phía cung sắp thay đổi theo hướng ngược lại. Sau báo cáo quý đầu tiên dự kiến vào đầu tháng 8/2026, một phần hạn chế bán của nhân viên và cổ đông sẽ hết hiệu lực. Axios ước tính có thể có tới 912 triệu cổ phiếu đủ điều kiện giao dịch, cao hơn 40% lượng bán trong IPO. Không phải toàn bộ sẽ được bán, nhưng khả năng nguồn cung tăng lên sẽ khiến thị trường phải dè chừng.

Sự kiện 15/07 không chứng minh SpaceX trị giá 115 USD, 247 USD hay 800 USD mỗi cổ phiếu, mà cho thấy giá IPO, mục tiêu phân tích và lực mua chỉ số không thay thế được dòng tiền toàn thị trường. Nhà đầu tư đang trả trước cho nhiều năm công nghệ chưa hoàn thiện, nên cổ phiếu đặc biệt nhạy với lãi suất, tiến độ Starship, hiệu quả xAI và nguồn cung.

Phố Wall có thể đúng về tương lai của SpaceX và vẫn có xung đột lợi ích khi bán câu chuyện ấy hôm nay. Nhà đầu tư cần tách dữ liệu hiện tại, giả định sau năm 2030 và quan hệ kinh tế của người khuyến nghị.

Đức Quyền