Lợi suất trái phiếu Nhật Bản chạm đỉnh 30 năm

Lợi suất trái phiếu Nhật Bản chạm đỉnh 30 năm

Lo ngại về kế hoạch chi tiêu dài hạn khiến lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản lên mức cao nhất kể từ năm 1996.

Chi phí vay của Chính phủ Nhật Bản đã tăng lên mức cao nhất trong gần 30 năm, khi nhà đầu tư ngày càng lo ngại về đà suy yếu của đồng Yên cũng như tác động của kế hoạch chi tiêu dài hạn trị giá khoảng 2,300 tỷ USD đối với khối nợ công vốn đã thuộc nhóm lớn nhất thế giới.

Làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật Bản trong năm nay đã đẩy lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm – mức tham chiếu của thị trường – lên 2.85%, cao nhất kể từ năm 1996.

Theo giới đầu tư, áp lực bán gia tăng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi công bố kế hoạch chi tiêu khoảng 2,300 tỷ USD trong vòng 14 năm. Cùng với đó, việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) chỉ nâng lãi suất lên 1% vào tháng trước nhưng vẫn phát tín hiệu thận trọng với các đợt tăng tiếp theo khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại lạm phát có thể vượt mục tiêu 2%, trong khi đồng Yên tiếp tục mất giá.

“Việc BOJ vẫn thận trọng với các đợt tăng lãi suất tiếp theo, đồng Yên tiếp tục suy yếu và những lo ngại về chính sách tài khóa đã khiến nhóm trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn dài trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương”, ông Alex Everett, Giám đốc đầu tư tại Aberdeen Investments, nhận định.

Mức độ thận trọng của nhà đầu tư cũng thể hiện qua khoảng chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm và 2 năm. Chênh lệch này đã tăng từ dưới 1 điểm phần trăm hồi tháng 4 lên khoảng 1.4 điểm phần trăm, cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn. Trong khi đó, tại các thị trường lớn như Mỹ và Đức, mức chênh lệch này gần đây hầu như đi ngang hoặc thậm chí thu hẹp.

Chi phí đi vay tăng cũng làm gia tăng áp lực lên tình hình tài khóa của Nhật Bản – quốc gia có tỷ lệ nợ công tương đương hơn 200% GDP, thuộc nhóm cao nhất thế giới. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm đã vượt 4% trong năm nay và hiện tiến sát mức đỉnh trong phiên 4.2% được thiết lập hồi tháng 5.

Trong nhiều năm, giới đầu tư sẵn sàng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản nhờ BOJ duy trì lãi suất âm và liên tục mua vào lượng lớn trái phiếu. Tuy nhiên, bức tranh này đang thay đổi khi chính sách tiền tệ bước vào giai đoạn thắt chặt.

“Những gì đang diễn ra phản ánh thực tế rằng Nhật Bản đã xây dựng núi nợ công lớn nhất thế giới dựa trên giả định tiền sẽ luôn có chi phí gần như bằng 0”, ông Stephen Jones, Giám đốc đầu tư của Aegon Asset Management, nhận xét.

Ông nói thêm: “Thị trường hiện đang nhanh chóng từ bỏ giả định đó… Tokyo sẽ phải tái cấp vốn cho các khoản nợ cũ và tài trợ cho các khoản chi mới với mức chi phí vay mà nước này chưa từng phải trả trong nhiều thập kỷ”.

Ông Stephen Spratt, Chiến lược gia lãi suất tại Société Générale, cho biết giới quan sát Nhật Bản lo ngại chi phí vay của Chính phủ có thể tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu ngân sách, khiến động lực nợ công trở nên xấu đi.

“Chúng tôi cho rằng ngưỡng đáng lo ngại nằm ở mức lợi suất trái phiếu 10 năm trên 3%, nhưng ngay khi lợi suất chạm mốc 3%, thị trường sẽ bắt đầu đặt ra nhiều câu hỏi hơn”, ông nói. Lợi suất trái phiếu và giá trái phiếu luôn biến động ngược chiều nhau.

Các nhà quản lý quỹ đặc biệt chú ý trong năm nay khi đồng Yên và giá trái phiếu Chính phủ Nhật Bản cùng lao dốc – trong khi thông thường hai loại tài sản này có xu hướng biến động ngược chiều do kỳ vọng về lãi suất.

Đồng Yên đã rơi xuống mức đáy 40 năm vào tháng trước, bất chấp việc BOJ nhiều lần can thiệp để hỗ trợ đồng tiền này trong những tháng gần đây. Trước cuộc họp chính sách tháng trước của BOJ, lạm phát đã nhích lên 1.5%.

“Lạm phát không còn là vấn đề có thể xem nhẹ, Chính phủ vẫn phải vay nợ với quy mô lớn và BOJ vẫn đang trong quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ”, ông Fraser Lundie, Giám đốc bộ phận thu nhập cố định tại Aviva Investors, cho biết.

Ông nói thêm: “Sự kết hợp của những yếu tố này đã khiến thị trường nhạy cảm với các vấn đề tài khóa hơn bất kỳ thời điểm nào trong nhiều năm qua”.

Trong nhiều năm, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) được duy trì quanh mức 0%, thậm chí dưới 0%, nhờ chương trình mua tài sản quy mô lớn và chính sách lãi suất cực thấp trong giai đoạn nền kinh tế rơi vào giảm phát. Hệ quả là BOJ hiện nắm giữ một tỷ trọng rất lớn trên thị trường trái phiếu chính phủ.

Không giống các ngân hàng trung ương lớn khác như Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) hay Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), BOJ vẫn tiếp tục mua trái phiếu. Điều này đã góp phần giúp gánh nặng nợ công khổng lồ của Nhật Bản duy trì được tính bền vững.

Sau khi trừ đi khối tài sản đáng kể mà chính phủ đang nắm giữ, nợ ròng của Nhật Bản tương đương khoảng 100% GDP, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ nợ công gộp và được một số chuYên gia xem là yếu tố giúp giảm bớt lo ngại về nợ.

Tuy nhiên, cho thấy nhà chức trách đang phản ứng trước làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu, BOJ đã thông báo tại cuộc họp tháng trước rằng từ năm sau sẽ dừng việc cắt giảm quy mô mua trái phiếu hằng tháng và duy trì lượng mua ở khoảng 2,000 tỷ Yên/tháng (12.5 tỷ USD).

Ông Tomohiro Ota, kinh tế trưởng tại Goldman Sachs, cảnh báo Nhật Bản có thể rơi vào một “vòng xoáy tiêu cực”, trong đó những lo ngại về tài khóa khiến chi phí trả lãi nợ tăng lên, từ đó càng làm tình hình ngân sách thêm căng thẳng.

Một số chuYên gia khác lo ngại Nhật Bản đang dần rơi vào trạng thái được gọi là sự chi phối của chính sách tài khóa (fiscal dominance), tức là nhà hoạch định chính sách chủ ý duy trì lãi suất ở mức thấp để lạm phát làm giảm giá trị thực của khoản nợ chính phủ.

Ông Lee Hardman của MUFG cho rằng việc BOJ tỏ ra thận trọng trong nâng lãi suất đang củng cố “nhận thức của thị trường” rằng Nhật Bản có thể đang theo đuổi chiến lược này.

Một số nhà đầu tư tổ chức cũng lo ngại nếu lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản tăng mạnh và hút dòng vốn khỏi các thị trường trái phiếu khác, điều đó có thể kéo lợi suất toàn cầu tăng theo, làm gia tăng áp lực tại những quốc gia như Anh – nơi chi phí vay dài hạn đã lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ hồi đầu năm nay.

“Đó chính là rủi ro – một làn sóng bán tháo trên phạm vi toàn cầu có thể xảy ra”, ông Ludovic Subran, Giám đốc đầu tư của Allianz (Đức), nhận định.

Ông cho rằng đây là “một tầng rủi ro nữa” có thể gây thêm sức ép lên các thị trường tài chính toàn cầu.

Vũ Hạo