EU sắp siết quy định thu phí carbon với tàu biển?

EU sắp siết quy định thu phí carbon với tàu biển?

Các tàu cập cảng Liên minh châu Âu (EU) có thể sẽ phải trả thêm hàng triệu Euro tiền phí carbon khi Brussels lên kế hoạch bịt lỗ hổng cho phép nhiều hãng tàu cắt giảm chi phí phát thải bằng cách ghé qua các cảng nằm ngay ngoài khối.

Theo cơ chế hiện hành của Hệ thống giao dịch phát thải (ETS), các tàu vận chuyển từ ngoài EU vào khối chỉ phải mua hạn ngạch carbon tương ứng với 50% lượng khí thải phát sinh trong hành trình.

Tuy nhiên, giới chức EU cho rằng một số hãng tàu đang lợi dụng quy định này bằng cách cập cảng trung chuyển tại các nước lân cận rồi mới thực hiện chặng ngắn cuối cùng vào EU. Cách làm này giúp giảm đáng kể số hạn ngạch phát thải phải mua dù tổng lượng khí thải của cả hành trình gần như không thay đổi.

Để khắc phục tình trạng trên, Ủy ban châu Âu dự kiến mở rộng phạm vi áp dụng ETS đối với các chuyến tàu khởi hành từ một số cảng ngoài EU, bao gồm các cảng tại Bắc Phi, Trung Đông và có thể cả Vương quốc Anh. Theo Hiệp hội Chủ tàu châu Âu (ECSA), cơ chế ETS hiện mang lại khoảng 7-9 tỷ Euro doanh thu mỗi năm.

Một quan chức EU cho biết việc mở rộng danh sách các cảng ngoài khối sẽ giúp “giảm nguy cơ lách luật”. Đề xuất này là một phần trong đợt rà soát toàn diện cơ chế định giá carbon của EU, dự kiến được công bố vào 17/07.

Tuy nhiên, kế hoạch cũng có thể làm gia tăng căng thẳng với các đối tác thương mại như Ai Cập, Morocco, Jordan và Vương quốc Anh, khi các cảng của những quốc gia này có nguy cơ bị đưa vào phạm vi áp dụng của quy định mới.

Một nhà ngoại giao EU cho rằng động thái này lẽ ra nên được thực hiện sớm hơn. “Chúng tôi đã lập danh sách các cảng, nhưng danh sách đó quá ngắn. Cần phải bổ sung thêm”, người này cho biết.

Hiện đề xuất vẫn chưa được hoàn tất và có thể còn được điều chỉnh trước khi Ủy ban châu Âu công bố gói cải cách ETS trong tháng này.

Đợt rà soát này cũng sẽ nới lỏng một số quy định phát thải đối với doanh nghiệp, đồng thời mở rộng việc áp phí carbon đối với các chuyến bay khởi hành từ EU và làm chậm quá trình cắt giảm hạn ngạch phát thải miễn phí dành cho ngành công nghiệp.

Mục tiêu của lần sửa đổi ETS là đưa hệ thống phù hợp với cam kết cắt giảm lượng phát thải carbon xuống còn 10% so với mức năm 1990 vào năm 2040.

ECSA cho biết, với giá carbon 85 Euro/tấn CO₂, doanh thu hằng năm từ ETS đối với lĩnh vực hàng hải sẽ vào khoảng 7.65 tỷ Euro; nếu giá carbon tăng lên 100 Euro/tấn, doanh thu có thể đạt 9 tỷ Euro.

Ủy ban châu Âu hiện đã đưa Tanger Med (Morocco) và Port Said (Ai Cập) vào danh sách, nhưng các quan chức cho biết họ đang xem xét điều chỉnh tiêu chí nhằm ngăn chặn hành vi lách luật quanh khu vực Địa Trung Hải và có thể cả Vương quốc Anh.

Một quan chức của Ủy ban cho biết các cảng tại Morocco, Jordan và một số khu vực khác nhiều khả năng sẽ được bổ sung, trong khi các cảng của Anh “không phải là mối lo lớn”, do EU và Anh đang có kế hoạch liên kết hệ thống giao dịch phát thải của hai bên.

Các nguồn tin trong ngành cảnh báo nhiều tàu đang lợi dụng kẽ hở này bằng cách bốc hoặc dỡ hàng tại các cảng lân cận EU, sau đó mới thực hiện chặng cuối để vào khối.

Ông Alberto Rossi, Tổng thư ký Hiệp hội Chủ tàu Italy (Assarmatori), cho biết: “Một con tàu phải trả khoảng 300,000 Euro phí ETS cho mỗi lần cập cảng. Vì vậy, các hãng tàu đã quyết định không đi thẳng tới cảng châu Âu mà dừng ở các cảng ngoài EU gần đó để tận dụng quy định chỉ phải chịu 50% chi phí ETS”.

Một vấn đề khác là các tàu chở hàng hóa ngoài EU vào các cảng châu Âu để trung chuyển – tức chuyển hàng sang tàu khác trước khi tiếp tục vận chuyển tới điểm đến cuối cùng ngoài EU.

Theo ông Rossi, hoạt động trung chuyển cũng đang dịch chuyển sang Bắc Phi nhằm tránh chi phí ETS, gây ảnh hưởng tới việc làm và có nguy cơ khiến các nước EU giảm khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Hiệp hội Assarmatori đề xuất miễn toàn bộ chi phí phát thải đối với hàng hóa trung chuyển.

Trong khi đó, Đảng Nhân dân châu Âu (EPP) – nhóm chính trị trung hữu lớn nhất tại Nghị viện châu Âu – đề xuất miễn chi phí ETS cho các cảng EU có nguy cơ mất hoạt động trung chuyển, bao gồm một số cảng Địa Trung Hải tại Italy và Tây Ban Nha.

Một quan chức EU cho biết vấn đề trung chuyển cũng đang được xem xét, nhưng hiện chưa có quyết định cuối cùng.

Các chủ tàu cũng đang vận động để một phần lớn hơn trong số tiền thu được từ ETS được hoàn trả cho ngành dưới dạng trợ cấp nhằm thúc đẩy sử dụng nhiên liệu xanh.

Theo ECSA, hiện chỉ khoảng 5% doanh thu từ ETS dự kiến sẽ quay trở lại ngành hàng hải để hỗ trợ quá trình giảm phát thải.

Vương Đông