Làn sóng IPO kỷ lục 2026 là chỉ báo đỉnh thị trường hay cuộc tái phân bổ dòng tiền?

Làn sóng IPO kỷ lục 2026 là chỉ báo đỉnh thị trường hay cuộc tái phân bổ dòng tiền?

Làn sóng phát hành cổ phiếu trị giá hàng trăm tỷ USD cuối năm 2025 và năm 2026 ở thế giới cũng như Việt Nam làm dấy lên nỗi lo thị trường sắp tạo đỉnh và cạn kiệt lực mua. Nhưng góc nhìn khác cho thấy làn sóng này là kênh thoái vốn của giới đầu tư tư nhân thế giới, và là nguồn cung cổ phiếu chuẩn bị sẵn cho dòng tiền nâng hạng ở Việt Nam.

Ảnh minh hoạ

Ngày 12/06/2026, tập đoàn hàng không vũ trụ SpaceX chào sàn Nasdaq với thương vụ huy động 75 tỷ USD, trở thành đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử tài chính thế giới. Sau phiên đầu tiên, cổ phiếu này bật tăng 19% và vốn hóa vượt mốc 2 ngàn tỷ USD.

Cùng tháng, tập đoàn công nghệ Alphabet (công ty mẹ của Google) chào bán 80 tỷ USD cổ phiếu, gồm 10 tỷ USD bán riêng cho tập đoàn đầu tư Berkshire Hathaway và 40 tỷ USD bán dần ra thị trường. Hai tập đoàn nghiên cứu trí tuệ nhân tạo OpenAI và Anthropic lần lượt nộp hồ sơ niêm yết bí mật ngày 08/06/2026 và đầu tháng 6/2026.

Tại Việt Nam, sàn HOSE đón liên tiếp Chứng khoán Kỹ Thương (HOSE: TCX) ngày 21/10/2025; Chứng khoán VPS (HOSE: VCK) ngày 16/12/2025; Nông nghiệp Hòa Phát (HOSE: HPA) ngày 29/01/2026; cùng kế hoạch huy động 14,360 tỷ đồng của Đầu tư Điện Máy Xanh (HOSE: DMX) giữa năm 2026; hay Chứng khoán LPBank (LPBS) thông báo huy động 4,256 tỷ đồng từ IPO.

Sự xuất hiện dồn dập của các thương vụ này tạo ra lượng cung cổ phiếu khổng lồ, và lập tức làm dấy lên lo ngại quen thuộc rằng lượng cung mới sẽ rút cạn thanh khoản của thị trường trước khi giá sụp đổ.

Dưới đây là bảng thống kê dữ liệu các IPO và chào bán cổ phần thứ cấp quy mô lớn tại thị trường Việt Nam và quốc tế trong giai đoạn cuối năm 2025 và nửa đầu năm 2026:

Đức Quyền tổng hợp

Áp lực nguồn cung và lo ngại rút cạn thanh khoản

Quy mô nguồn cung đang ở mức kỷ lục. Theo Goldman Sachs, tổng lượng vốn cổ phần phát hành tại Mỹ năm 2026 ước đạt 600 tỷ USD, trong đó 160 tỷ USD đến từ IPO. Thị trường Việt Nam dự kiến hấp thụ 50 tỷ USD giá trị IPO trong giai đoạn 2026 đến 2028.

Lập luận thị trường sẽ sập vì thiếu tiền có nền tảng lý thuyết vững, mang tên hiệu ứng chèn ép. Vốn hóa 2 ngàn tỷ USD của SpaceX đủ lớn để buộc các quỹ chỉ số và quỹ hưu trí bán bớt cổ phiếu đang nắm nhằm mua cổ phiếu mới. Riêng việc SpaceX lọt vào rổ chỉ số Nasdaq 100 và Russell 1000 có thể kéo gần 50 tỷ USD rời nhóm 7 cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn nhất nước Mỹ.

Lượng cung lớn không tự thân đánh sập thị trường, nhưng vẫn làm suy yếu sức chống chịu của dòng tiền thứ cấp. Khi thanh khoản đã khóa vào hàng mới, chỉ một cú tăng lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm khoảng 45 điểm cơ bản trong một tháng cũng đủ kích hoạt đợt bán tháo.

Các bằng chứng lịch sử củng cố lo ngại này. Các đợt bùng nổ IPO mạnh thường xuất hiện khoảng một năm trước khi thị trường chung tạo đỉnh, đúng như bong bóng công nghệ Dot-com năm 1999 và làn sóng công ty thâu tóm mục tiêu đặc biệt (SPAC) năm 2021.

Quy mô hút vốn của riêng thị trường Việt Nam cũng tương đối lớn. TCBS bán 231 triệu cổ phiếu thu về 10,800 tỷ đồng, Chứng khoán VPS huy động 12,138 tỷ đồng, còn Nông nghiệp Hòa Phát chào bán 30 triệu cổ phiếu ở giá 41,900 đồng/cp và vẫn ghi nhận lượng đăng ký vượt nguồn cung.

Diễn biến năm 2026 cũng trùng với các kịch bản lịch sử. Chỉ số S&P 500 đã rơi xuống dưới đường trung bình 20 ngày khi nhà đầu tư cơ cấu danh mục chờ SpaceX. VN-Index mất hơn 137 điểm sau khi tạo đỉnh nửa cuối tháng 5/2026, lùi về vùng hỗ trợ 1,750 đến 1,800 điểm.

Tình trạng này dẫn tới suy luận rằng doanh nghiệp đang cố bán cổ phiếu ở giá cao nhất, song nghiên cứu tài chính lại chỉ ra một cơ chế khác.

Doanh nghiệp không dự báo được đỉnh thị trường

Lý thuyết market timing (canh đúng thời điểm thị trường) cổ điển cho rằng doanh nghiệp cố ý bán cổ phiếu khi thị giá vượt xa giá trị thực, lấy bằng chứng là cổ phiếu IPO thời thị trường nóng thường sinh lời kém hơn mặt bằng chung về sau. Điểm yếu của cách giải thích này nằm ở giả định ngầm rằng ban điều hành thấy trước được đỉnh và đoán được giá sắp quay đầu, trong khi gần như không nhà quản lý hay nhà đầu tư chuyên nghiệp nào dự báo đỉnh thị trường một cách chính xác.

Lý thuyết pseudo market timing (ảo tưởng canh đúng thời điểm thị trường) do nhà kinh tế học Paul Schultz công bố năm 2003 cho thấy hiện tượng dồn cục và sinh lời kém vẫn xuất hiện ngay cả khi doanh nghiệp không hề dự báo được tương lai. Ban điều hành không nhìn thấy đỉnh, mà chỉ phản ứng cơ học với mức giá được cho là cao ở hiện tại.

Khi cổ phiếu cùng ngành tăng giá, động lực nộp hồ sơ IPO tăng theo, trong khi quy trình chuẩn bị kéo dài nhiều tháng khiến hàng loạt thương vụ vô tình niêm yết đúng vùng đỉnh. Chính sự dồn cung tại vùng giá cao, chứ không phải tài tiên đoán, đã kéo hiệu suất dài hạn của cổ phiếu IPO xuống dưới trung bình thị trường.

Một động lực khác thúc đẩy làn sóng năm 2026 là áp lực thoái vốn tồn đọng. SpaceX đã ở trạng thái công ty tư nhân suốt 24 năm, trong khi các quỹ đầu tư mạo hiểm chịu sức ép hoàn tiền cho nhà đầu tư góp vốn.

Làn sóng IPO vì thế trở thành kênh thoái vốn bắt buộc, giải phóng dòng vốn tư nhân bị giam giữ nhiều năm. Nếu các thương vụ trôi chảy, tiền sẽ quay lại tài trợ cho hệ sinh thái khởi nghiệp; nếu thất bại, dòng vốn vào lĩnh vực công nghệ sẽ tắc nghẽn.

Tiền huy động được dùng để đầu tư sản xuất thực chứ không chia cho cổ đông sáng lập rút ra. Cả 4 tập đoàn Alphabet, Microsoft, Amazon và Meta dự chi 725 tỷ USD cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo năm 2026, ngốn 94% dòng tiền hoạt động. Alphabet chọn phát hành cổ phiếu thay vì vay nợ thêm để bảo vệ xếp hạng tín nhiệm.

Sự hiện diện của dòng vốn giá trị dài hạn giúp ổn định thị trường. CEO Greg Abel của Berkshire Hathaway chi 10 tỷ USD mua cổ phiếu Alphabet với chiết khấu khoảng 6.5%, trích từ kho tiền mặt kỷ lục 397 tỷ USD.

Kết quả tại Mỹ là cuộc xoay vòng dòng vốn giữa các nhóm ngành chứ không phải sụp đổ hoảng loạn. Tiền dịch chuyển từ nhóm đầu cơ nóng sang tài trợ hạ tầng công nghệ thực, đưa thị trường vào giai đoạn đi ngang tích lũy với độ phân hóa cao. Alphabet vẫn giao dịch ở hệ số giá trên lợi nhuận dự phóng năm 2026 khoảng 25 lần, vùng đủ hấp dẫn để thu hút dòng tiền tổ chức.

Trong khi cơ chế tại Mỹ là thoái vốn mạo hiểm và chi phí hạ tầng thì tại Việt Nam, động lực lại nằm ở một sự kiện khác.

Nguồn cung cổ phiếu đón đầu dòng vốn nâng hạng

Ngày 08/04/2026, tổ chức xếp hạng FTSE Russell xác nhận giữ lộ trình đưa Việt Nam lên ‘Thị trường Mới nổi Thứ cấp’. Đợt phân bổ đầu tiên với tỷ trọng 10% bắt đầu từ 21/09/2026 và hoàn tất 100% vào tháng 9/2027.

Dòng vốn thụ động đổ vào ước tính tối thiểu 1.7 tỷ USD, tương đương hơn 42,000 tỷ đồng, ngay khi cổ phiếu Việt Nam được tích hợp vào rổ thị trường mới nổi. Các quỹ ngoại chỉ giải ngân vào doanh nghiệp vốn hóa lớn, minh bạch và thanh khoản dồi dào.

Thiếu hàng hóa đủ chuẩn, dòng tiền 1.7 tỷ USD sẽ tắc nghẽn và truy đuổi nhóm cổ phiếu vốn hóa vừa, đẩy định giá lên vùng bong bóng. Vì vậy các thương vụ niêm yết lớn có tác dụng tạo nguồn cung chủ động. Vốn hóa ngày chào sàn của TCX vượt 108,000 tỷ đồng, tạo sẵn nguồn cung quy mô lớn cho khối ngoại.

Nền tảng kinh doanh của các cổ phiếu mới cũng đủ vững chắc. Nông nghiệp Hòa Phát lãi 1,040 tỷ đồng năm 2024, gấp 4.7 lần năm trước. Điện Máy Xanh dự phóng lợi nhuận sau thuế năm 2026 đạt 9,324 tỷ đồng, tương ứng hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) khoảng 10 lần. Dòng tiền chuyên nghiệp như quỹ đầu tư Dragon Capital đăng ký mua tối thiểu 50 triệu USD cổ phiếu DMX trong đợt IPO.

Rào cản kỹ thuật tạo độ trễ ngắn hạn trong diễn biến giá cổ phiếu IPO. Theo quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cổ phiếu mới cần 6 tháng giao dịch mới đủ điều kiện ký quỹ, làm yếu lực cầu đòn bẩy. Cổ phiếu VCK của Chứng khoán VPS đã giảm 25% chỉ sau chưa đầy hai tháng chào sàn.

Việc cần làm trước con sóng lớn

Làn sóng IPO giai đoạn 2025 đến 2026 là một cuộc tái phân bổ vốn căn bản, chuyển nguồn lực từ trạng thái tư nhân sang hạ tầng công nghệ thực và rổ chỉ số chuẩn mực. Khối lượng phát hành gây điều chỉnh thanh khoản ngắn hạn, nhưng không phải dấu hiệu doanh nghiệp có thể đọc trúng đỉnh thị trường.

Phản ứng hợp lý không phải bán tháo theo các thuyết sụp đổ giản đơn, mà là cơ cấu danh mục, loại cổ phiếu đầu cơ rủi ro và giữ tài sản nền tảng vững. Nhóm đầu ngành quy mô lớn, tăng trưởng thực chính là nhóm thu hút dòng vốn nâng hạng cuối năm 2026.

Với cổ phiếu mới chào sàn, kiên nhẫn là lợi thế. Thời điểm mua an toàn không nằm ở phiên chào sàn đầu tiên, mà ở lúc rào cản ký quỹ và áp lực bán từ các đợt hết hạn hạn chế chuyển nhượng trôi qua, khi dòng tiền tổ chức xác định lại giá trị thực.

Đức Quyền