Ba “ngòi nổ” có thể khiến kinh tế toàn cầu rơi vào kịch bản cực đoan

Ba “ngòi nổ” có thể khiến kinh tế toàn cầu rơi vào kịch bản cực đoan

IMF hạ dự báo tăng trưởng năm nay xuống còn 3,1% trong kịch bản lạc quan nhất, thay vì 3,3% như kỳ vọng trước khi chiến tranh bùng nổ; lạm phát dự kiến bị đẩy lên 4,4%, so với mức 3,8% trước đó.

Biểu tượng của Quỹ tiền tệ quốc tế bên ngoài trụ sở ở Washington, Mỹ. (Ảnh: Reuters/TTXVN)

Trước thềm Hội nghị mùa Xuân của các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc ngân hàng trung ương, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa hạ dự báo tăng trưởng và cảnh báo một kịch bản tồi tệ: thế giới đang đứng trước nguy cơ tăng trưởng thấp kỷ lục, chỉ sau hai cuộc khủng hoảng năm 2009 và 2020.

Theo tờ Die Welt của Đức, ngày 15/4 tại Washington, Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil sẽ đối mặt với chất vấn từ các đồng nghiệp quốc tế về các gói cứu trợ mới nhất của Chính phủ Đức.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho rằng việc giảm thuế xăng dầu và chi tiền mặt hỗ trợ lạm phát (1.000 euro) của liên minh cầm quyền là những bước đi không phù hợp. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, các phản ứng chính sách trước tình trạng giá năng lượng leo thang-hậu quả từ cuộc chiến tại Iran cần đúng trọng tâm hơn.

Bà Kristalina Georgieva, Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế, khẳng định chính sách tài khóa chỉ nên dừng lại ở việc hỗ trợ có mục tiêu và có thời hạn cho những nhóm đặc biệt chịu ảnh hưởng. Bà nhận định các biện pháp Chính phủ Đức công bố đều mang tính tạm thời nhưng chưa tập trung đúng vào các nhóm yếu thế nhất.

Nhà Kinh tế trưởng Quỹ Tiền tệ Quốc tế Pierre-Olivier Gourinchas, khi công bố dự báo kinh tế toàn cầu, nhấn mạnh việc duy trì các tín hiệu giá cả là vô cùng cần thiết: giá cao là chỉ dấu của sự khan hiếm, giúp tiết giảm nhu cầu và kích thích nguồn cung.

Cảng hàng hóa ở Duisburg, Đức. (Nguồn: THX/TTXVN)

Do xung đột tại Trung Đông, nguồn cung năng lượng toàn cầu đang bị thắt chặt. Các biện pháp can thiệp phi mục tiêu như áp trần giá hay trợ cấp đại trà, dù dễ được lòng công chúng, nhưng thường thiếu hiệu quả và gây tốn kém ngân sách.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, xung đột đã giáng một đòn mạnh, đột ngột chặn đứng đà phục hồi kinh tế toàn cầu. Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế hạ dự báo tăng trưởng năm nay xuống còn 3,1% trong kịch bản lạc quan nhất, thay vì mức 3,3% như kỳ vọng trước khi chiến tranh bùng nổ. Tỷ lệ lạm phát dự kiến bị đẩy lên 4,4%, so với mức 3,8% trước đó – đánh dấu sự đứt gãy của xu hướng hạ nhiệt lạm phát duy trì suốt nhiều năm qua.

Kịch bản cơ sở này kèm theo các điều kiện tiên quyết: cuộc chiến phải sớm chấm dứt, eo biển Hormuz – tuyến giao thương dầu khí quan trọng nhất toàn cầu phải được khơi thông và cơ sở hạ tầng hư hại cần được phục hồi nhanh chóng.

Đó mới chỉ là kịch bản lạc quan. Triển vọng sẽ trở nên u ám hơn nhiều nếu bất ổn kéo dài hoặc leo thang. Trong kịch bản cực đoan, IMF dự báo tăng trưởng thế giới có thể rơi xuống mức 2% – một ngưỡng trong thế kỷ này chỉ từng bị phá vỡ hai lần: cuộc khủng hoảng tài chính 2009 và đại dịch COVID-19 năm 2020. Khi đó, lạm phát sẽ vọt lên mức 6%. Quỹ Tiền tệ Quốc tế hiện chưa công bố số liệu chi tiết cho từng quốc gia trong kịch bản này.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, cuộc khủng hoảng toàn cầu tác động tới nền kinh tế qua ba kênh chính. Thứ nhất, giá năng lượng và nguyên liệu thô tăng vọt làm đội chi phí sản xuất, vận tải, gây áp lực lên chuỗi cung ứng và bào mòn sức mua của người tiêu dùng. Thứ hai, làn sóng lạm phát thứ cấp hình thành khi các doanh nghiệp và người lao động tăng giá bán hàng hóa và yêu cầu nâng lương để bù đắp thiệt hại. Thứ ba, các thị trường tài chính có thể khiến cú sốc thêm trầm trọng khi giá tài sản sụt giảm, phí chênh lệch rủi ro tăng cao, dòng vốn tháo chạy và đồng USD mạnh lên khiến các điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt và tiếp tục kìm hãm nhu cầu.

Các chuyên gia Quỹ Tiền tệ Quốc tế tại Washington cảnh báo rằng sự ổn định tương đối trên thị trường chứng khoán quốc tế hiện nay có thể chỉ là giả tạo.

Kịch bản cực đoan này là lời cảnh báo gửi tới các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc ngân hàng trung ương: cần sớm giải quyết xung đột Trung Đông, nếu không tình hình sẽ còn tồi tệ hơn. Quỹ Tiền tệ Quốc tế đặc biệt lo ngại cho các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển những quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất do các tuyến hàng hải bị phong tỏa, giá năng lượng leo thang và khan hiếm lương thực.

Bà Georgieva nhận định: “Hãy nhìn vào các quốc đảo Thái Bình Dương nằm ở điểm cuối của chuỗi cung ứng. Họ đang phải tự hỏi liệu nhiên liệu có còn đến được tay mình sau những đứt gãy nghiêm trọng như vậy hay không.”

Bà cũng cảnh báo về an ninh lương thực tại Trung Đông và một phần châu Phi: ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, cũng khó có thể quay lại trạng thái ổn định như trước, khi nguyên nhân cốt lõi là cú sốc giá năng lượng và phân bón.

Về phía các ngân hàng trung ương, Quỹ Tiền tệ Quốc tế nhận định họ đang ở trong tình thế nhạy cảm. Ông Gourinchas cho rằng chừng nào kỳ vọng lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát, các nhà điều hành không nhất thiết phải tăng lãi suất và có thể “bỏ qua” sự leo thang của giá năng lượng.

Tuy nhiên, nếu kỳ vọng lạm phát trung và dài hạn có dấu hiệu đi lên do đà tăng của giá cả và tiền lương, thì ưu tiên hàng đầu phải là khôi phục ổn định giá cả thông qua việc thắt chặt chính sách tiền tệ một cách nhanh chóng — thay vì ưu tiên tăng trưởng ngắn hạn./.

Thùy Linh