Uống rượu độc giải khát – vòng tròn tự cấp vốn của cơn sốt AI

Uống rượu độc giải khát – vòng tròn tự cấp vốn của cơn sốt AI

Con số làm người ta chú ý là một trăm tỷ USD. Đó là khoản mà Nvidia cam kết rót dần vào OpenAI, giải ngân theo từng gigawatt hạ tầng trung tâm dữ liệu được dựng lên, để đổi lấy việc OpenAI triển khai ít nhất mười gigawatt hệ thống Nvidia, với gigawatt đầu tiên chạy trên nền tảng Vera Rubin ngay trong nửa cuối năm nay.

Nghe qua thì đó là một cái bắt tay chiến lược giữa nhà sản xuất chip mạnh nhất hành tinh và phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo đình đám nhất. Nhìn kỹ hơn, người ta thấy một vòng tròn: Nvidia đưa tiền cho OpenAI, OpenAI dùng chính số tiền ấy mua chip của Nvidia.

Vấn đề là OpenAI đang lỗ, và là một trong những khách hàng mua chip lớn nhất của Nvidia. Khi nhà cung cấp cho khách hàng vay tiền để mua hàng của chính mình, giới tài chính có một cái tên cũ cho việc đó: Tài trợ nhà cung cấp. Doanh thu ghi nhận hôm nay của bên bán được nuôi bằng đồng vốn mà bên bán vừa bơm sang bên mua. Cầu trông có vẻ bùng nổ, nhưng một phần của cầu ấy là do chính bên bán tạo ra.

Nguồn: CNBC

Vòng tròn khép kín

Nvidia-OpenAI chỉ là một mắt xích. Bức tranh lớn hơn là một mạng lưới các cam kết chồng chéo mà báo giới đã gọi thẳng là “những thương vụ đi vòng”: Microsoft, OpenAI và Nvidia liên tục trả tiền cho nhau. OpenAI vừa huy động được 122 tỷ USD ở mức định giá 852 tỷ, tự tin nhờ 2.6 tỷ USD doanh thu mỗi tháng và 900 triệu người dùng ChatGPT hàng tuần.

Microsoft dự chi khoảng 190 tỷ USD vốn đầu tư trong năm 2026, trong đó 25 tỷ tăng thêm chỉ vì giá linh kiện bộ nhớ và lưu trữ leo thang do chính cơn khát hạ tầng AI. Anthropic, theo các nguồn tin, trả tới 1.25 tỷ USD mỗi tháng để thuê siêu máy tính Colossus 1 ở Memphis – một hợp đồng kéo dài tới năm 2029, tổng cộng vượt 40 tỷ USD, mà riêng khoản thuê ấy đã ngốn khoảng một nửa doanh thu năm ước tính của họ.

Mỗi con số, đứng riêng, đều là bằng chứng của một cuộc bùng nổ thật. Nhu cầu tính toán là có thật, chip vẫn khan hiếm, và không ai phủ nhận rằng AI đang thay đổi cách con người làm việc. Nhưng khi tiền chảy thành vòng khép kín – nhà sản xuất cấp vốn cho khách, khách trả lại cho nhà sản xuất, các bên cùng nhau nâng định giá của nhau, thì rất khó tách phần nào là nhu cầu thực và phần nào là ảo ảnh do dòng vốn tự tạo. Điều then chốt mà không ai trả lời được là lợi suất trên khoản đầu tư khổng lồ này. Chưa ai biết cuộc chạy đua vũ trang vốn hàng trăm tỷ USD kia rồi sẽ sinh lời ra sao.

Người từng đúng một lần

Vào giữa cơn hưng phấn ấy, một cái tên quen thuộc lại lên tiếng. Michael Burry – nhà đầu tư nổi danh nhờ đặt cược đúng vào sự sụp đổ của thị trường nhà đất Mỹ năm 2008 tuyên bố ông đang bán khống Nvidia và Palantir.

Ông so sánh việc Nvidia tài trợ cho khách hàng mua sản phẩm của mình với chính những thủ thuật của Enron trước ngày tập đoàn này đổ vỡ, và gọi một thương vụ bán chip trị giá 5.4 tỷ USD của Nvidia là “fugazi” – tiếng lóng chỉ thứ đồ giả trông như thật. Lập luận của ông khá sắc bén: Nvidia ghi nhận doanh thu ngay từ đầu, trong khi rủi ro tín dụng thực sự lại bị đẩy sang những người về hưu đang nắm cổ phiếu mà không hay biết.

Ông Burry ví Nvidia như một Cisco mới, công ty từng là biểu tượng của bong bóng dot-com, đạt đỉnh rồi mất phần lớn giá trị dù sản phẩm của họ vẫn hữu ích.

Phía bên kia, những người bảo vệ cơn sốt cũng có lý lẽ của mình. Nhà quản lý tài sản Janus Henderson lập luận rằng làn sóng thỏa thuận AI giống một “vòng tròn tốt lành” hơn là bong bóng: Trong một thị trường mà chip tiên tiến còn khan hiếm, việc gắn cam kết mua dài hạn với tài trợ là cách hợp lý để khóa nguồn cung, kết nối nhà sản xuất, nhà xây dựng và khách hàng nhằm đáp ứng nhu cầu tính toán đang bùng nổ.

Ranh giới giữa một vòng xoáy tốt lành và một bong bóng, xét cho cùng, nằm ở một chữ duy nhất: Liệu nhu cầu cuối cùng có thật đủ lớn để trả cho tất cả những cam kết đã ký?

Rượu độc và cơn khát

Người xưa có câu “ẩm trấm chỉ khát” – uống chén rượu tẩm độc lông chim trấm để giải cơn khát. Kẻ khát đến cùng cực, thấy chén rượu trước mặt, uống vào thì cơn khát dịu đi trong chốc lát, nhưng chất độc cũng theo đó ngấm dần vào tạng phủ. Đời sau mượn hình ảnh ấy để chỉ những cách giải quyết cấp thời mà tự chuốc lấy hậu họa dài lâu.

Tài trợ vòng tròn trong cơn sốt AI mang đúng dáng dấp ấy, nó làm dịu cơn khát vốn và cơn khát tăng trưởng của cả một ngành ngay lập tức, các con số doanh thu và định giá đều đẹp lên trông thấy, nhưng rủi ro thì không biến mất mà chỉ chuyển từ túi này sang túi khác, ngấm dần vào bảng cân đối của những bên yếu nhất trong chuỗi.

Điều đáng nói là chén rượu ấy không nhất thiết phải độc với tất cả. Nếu nhu cầu thực sự đủ lớn và bền, vòng tròn tài trợ sẽ tự khép lại một cách lành mạnh, và những người tỉnh táo cảnh báo hôm nay sẽ chỉ như những người thừa lo. Nhưng nếu một mắt xích, một OpenAI lỗ kéo dài, một Anthropic gồng mình trả tiền thuê, một tập đoàn điện toán đám mây cắt vốn đầu tư hụt hơi, thì dòng nước từng dâng lên nhấn chìm cả thị trường có thể chảy ngược. Lịch sử tài chính đã nhiều lần chứng kiến kẻ mạnh nhất bị chính thứ vũ khí đòn bẩy mình dùng để thống trị quật lại.

Với nhà đầu tư, bài học không phải là bán tháo mọi thứ dính đến trí tuệ nhân tạo, cũng không phải nhắm mắt mua theo đám đông. Nó nằm ở việc phân biệt cho được đâu là dòng tiền đến từ nhu cầu thật của người dùng cuối, đâu là dòng tiền chỉ chạy vòng quanh giữa vài cái tên lớn để làm đẹp những con số. Bởi khi cơn khát đủ lớn, chén rượu độc nào trông cũng giống một ngụm nước mát.

LH