Trung tâm tài chính quốc tế Hồng Kông và giai đoạn hai của chiến lược tài chính Trung Quốc

Trung tâm tài chính quốc tế Hồng Kông và giai đoạn hai của chiến lược tài chính Trung Quốc

Trong nhiều năm qua, mỗi khi nhắc đến Hồng Kông, các cuộc tranh luận thường xoay quanh một câu hỏi quen thuộc là liệu thành phố này có còn giữ được vị thế trung tâm tài chính quốc tế sau những biến động chính trị và pháp lý kể từ năm 2019 hay không. Một số nhà quan sát cho rằng Hồng Kông đang dần đánh mất sức hấp dẫn vào tay Singapore; số khác lại nhấn mạnh khả năng phục hồi nhờ mối liên kết ngày càng chặt chẽ hơn với nền kinh tế Trung Quốc.

Tuy nhiên, những động thái mới nhất của Bắc Kinh cho thấy có lẽ câu hỏi đó không còn là trọng tâm nữa. Điều đáng chú ý hơn là Trung Quốc đang định nghĩa lại vai trò của Hồng Kông trong chiến lược tài chính quốc gia. Thay vì chỉ bảo vệ một trung tâm tài chính đã hình thành từ lịch sử, Bắc Kinh đang từng bước biến Hồng Kông thành hạ tầng then chốt cho quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ (RMB) và mở rộng ảnh hưởng của thị trường vốn Trung Quốc ra toàn cầu.

Từ “cửa ngõ tiếp nhận vốn” đến “cửa ngõ xuất khẩu tài chính”

Trong hơn ba thập niên qua, Hồng Kông chủ yếu được biết đến như cánh cửa để dòng vốn quốc tế đi vào Trung Quốc. Hầu hết các đợt phát hành cổ phiếu của các doanh nghiệp đại lục, các thương vụ huy động vốn quốc tế hay hoạt động của các ngân hàng đầu tư nước ngoài đều chọn Hồng Kông làm điểm trung chuyển.

Mô hình này phản ánh nhu cầu của một nền kinh tế đang hội nhập với thế giới. Trung Quốc khi đó cần Hồng Kông để tiếp cận nguồn vốn, công nghệ quản trị và mạng lưới tài chính quốc tế.

Thế nhưng, khi quy mô nền kinh tế Trung Quốc đã đứng vào nhóm lớn nhất thế giới và thị trường vốn nội địa đang phát triển nhanh chóng, vai trò của Hồng Kông cũng bắt đầu thay đổi. Thay vì chỉ là nơi tiếp nhận dòng vốn nước ngoài, thành phố này đang được kỳ vọng trở thành nền tảng để các định chế tài chính, doanh nghiệp và đồng nhân dân tệ từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

Nói cách khác, nếu trước đây Hồng Kông chủ yếu là cửa ngõ để dòng vốn và doanh nghiệp quốc tế tiếp cận Trung Quốc, thì hiện nay thành phố này ngày càng được sử dụng như cửa ngõ để doanh nghiệp, vốn và các sản phẩm tài chính của Trung Quốc vươn ra thị trường quốc tế.

Một chiến lược tài chính đang được tái định hình

Các chính sách vừa được công bố cho thấy Bắc Kinh đang đầu tư đáng kể vào vai trò mới này của Hồng Kông.

Việc mở rộng cơ chế Bond Connect, phát triển hệ thống thanh toán vàng, thúc đẩy giao dịch bằng đồng nhân dân tệ, tăng cường thanh khoản RMB ở nước ngoài và củng cố vị thế của Hồng Kông như trung tâm quản lý tài sản quốc tế không phải là những chính sách rời rạc. Chúng phản ánh một chiến lược có tính hệ thống nhằm xây dựng Hồng Kông thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới tài chính toàn cầu của Trung Quốc.

Điều đáng chú ý là trọng tâm chính sách cũng đang thay đổi.

Nếu trước đây, Hồng Kông thường được đánh giá qua số lượng doanh nghiệp IPO hay quy mô thị trường chứng khoán, thì hiện nay các sáng kiến mới lại tập trung nhiều hơn vào những yếu tố mang tính hạ tầng như thanh toán, lưu ký, bù trừ, giao dịch trái phiếu, thanh khoản đồng nhân dân tệ và kết nối xuyên biên giới.

Đây là những cấu phần ít được chú ý hơn so với các thương vụ IPO đình đám, nhưng lại đóng vai trò nền tảng đối với một trung tâm tài chính hiện đại.

Quốc tế hóa đồng nhân dân tệ: Hồng Kông vẫn là một lựa chọn gần như không thể thay thế

Mọi chiến lược quốc tế hóa đồng tiền đều cần một thị trường tài chính có khả năng kết nối giữa nền kinh tế phát hành và hệ thống tài chính toàn cầu.

Đối với đồng USD, vai trò này thuộc về New York và London.

Đối với đồng euro là Frankfurt cùng các trung tâm tài chính lớn trong Liên minh châu Âu.

Trong trường hợp của Trung Quốc, Hồng Kông gần như là lựa chọn tự nhiên nhất.

Thành phố này hội tụ nhiều điều kiện mà ít trung tâm tài chính trong khu vực có được cùng lúc, từ thị trường vốn phát triển, đội ngũ chuyên gia tài chính quốc tế, hệ thống dịch vụ pháp lý theo thông lệ quốc tế đến mạng lưới các định chế tài chính toàn cầu đã được hình thành qua nhiều thập niên. Những lợi thế tích lũy đó rất khó có thể được xây dựng ở nơi khác trong thời gian ngắn. Quan trọng hơn, Hồng Kông vẫn là nơi thị trường quốc tế hiểu rõ cách vận hành của Trung Quốc hơn bất kỳ trung tâm tài chính nào khác.

Chính vì vậy, nếu Bắc Kinh muốn mở rộng vai trò quốc tế của đồng nhân dân tệ mà vẫn duy trì quá trình mở cửa theo lộ trình có kiểm soát, Hồng Kông gần như không có đối thủ thay thế trong ngắn hạn.

Giới hạn của các công cụ tài chính

Việc mở rộng Bond Connect, phát triển hệ thống thanh toán vàng hay thúc đẩy giao dịch bằng đồng nhân dân tệ cho thấy Bắc Kinh đang đầu tư mạnh để củng cố vai trò quốc tế của Hồng Kông. Tuy nhiên, các công cụ và hạ tầng tài chính mới chỉ là một phần của bài toán.

Trong dài hạn, thành công của một trung tâm tài chính quốc tế không chỉ được quyết định bởi quy mô giao dịch hay số lượng sản phẩm tài chính. Những sản phẩm và cơ chế tài chính có thể được thiết kế hoặc điều chỉnh trong thời gian tương đối ngắn, nhưng niềm tin của nhà đầu tư lại được tích lũy qua nhiều thập niên. Chính tính ổn định của thể chế, khả năng bảo vệ quyền sở hữu, tính minh bạch của hệ thống pháp lý và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh mới là những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn bền vững của London, New York hay Singapore.

Đó cũng là thách thức mà Hồng Kông vẫn đang phải đối mặt. Nếu các sáng kiến tài chính mới giúp thành phố củng cố vai trò là hạ tầng cho quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ và mở rộng thị trường vốn của Trung Quốc, thì vấn đề quan trọng hơn vẫn là liệu chúng có đủ để củng cố niềm tin của cộng đồng đầu tư quốc tế hay không. Chính câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ quyết định Hồng Kông sẽ tiếp tục phát triển như một trung tâm tài chính quốc tế theo đúng nghĩa, hay chủ yếu trở thành một trung tâm tài chính phục vụ chiến lược tài chính của Trung Quốc đại lục trong những thập niên tới.

Phép thử của giai đoạn hai

Nhìn ở góc độ rộng hơn, Hồng Kông đang bước vào một giai đoạn phát triển mới.

Nếu giai đoạn đầu sau năm 1997 là quá trình duy trì vai trò cửa ngõ để Trung Quốc hội nhập với hệ thống tài chính quốc tế, thì giai đoạn hiện nay mang một ý nghĩa khác. Đó là việc xây dựng Hồng Kông thành nền tảng để hệ thống tài chính Trung Quốc từng bước mở rộng ảnh hưởng ra bên ngoài.

Đây không chỉ là sự thay đổi về chức năng của một trung tâm tài chính, mà còn phản ánh sự chuyển dịch trong chiến lược phát triển của Trung Quốc. Khi nền kinh tế đã đạt đến một quy mô đủ lớn, mục tiêu không còn dừng lại ở việc thu hút vốn quốc tế, mà hướng tới việc định hình các chuẩn mực, hạ tầng và dòng chảy tài chính theo hướng có lợi hơn cho vị thế của mình trong nền kinh tế toàn cầu.

Bởi vậy, câu chuyện của Hồng Kông hôm nay không còn đơn thuần là cạnh tranh với Singapore, London hay New York. Điều quan trọng hơn là liệu Trung Quốc có thể xây dựng một trung tâm tài chính mang tầm quốc tế dựa trên sự kết hợp giữa năng lực tài chính ngày càng lớn với một môi trường thể chế đủ sức tạo dựng niềm tin lâu dài hay không.

Đó mới là “phép thử” thực sự của giai đoạn hai trong chiến lược tài chính của Trung Quốc, và cũng là phép thử để định hình vị trí của Hồng Kông trong trật tự tài chính quốc tế nhiều năm tới.

PGS Trương Quang Thông – Trường Kinh doanh – Đại học Kinh tế TP.HCM