Không thể đặt cược vào Homuz, các nước vùng Vịnh đua nhau xây ‘đường vòng’ cho dầu mỏ

Không thể đặt cược vào Homuz, các nước vùng Vịnh đua nhau xây ‘đường vòng’ cho dầu mỏ

Ngay cả khi một lệnh ngừng bắn được thiết lập, các nước xuất khẩu dầu vùng Vịnh cũng nhận ra rằng phụ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz là rủi ro mà họ không thể tiếp tục chấp nhận.

Các tàu neo đậu tại eo biển Hormuz ngoài khơi thành phố Bandar Abbas của Iran hôm thứ Hai. Hoạt động vận tải qua eo biển này đã bị thu hẹp đáng kể do cuộc chiến tại Iran. Ảnh: Getty Images

Sáu tháng trước, việc xuất khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư khá đơn giản: Khai thác dầu thô với chi phí thấp nhất có thể, đưa dầu ra thị trường bằng tuyến đường nhanh nhất và bán cho những quốc gia sẵn sàng trả giá cao nhất. Những ngày đó đã qua.

Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, vốn từ lâu là tuyến đường xuất khẩu hiệu quả nhất, vẫn bị hạn chế nghiêm trọng do cuộc chiến với Iran. Phần lớn lượng dầu vẫn đi qua eo biển này được vận chuyển trên những tàu chở dầu phải vượt qua một hành lang đầy rủi ro, nơi chúng có thể trở thành mục tiêu của máy bay không người lái tấn công của Iran, hoặc phải tắt thiết bị định vị để tránh bị theo dõi. Ít nhất 17 thủy thủ đã thiệt mạng trong khu vực.

Các quốc gia vùng Vịnh, vốn đã cung cấp phần lớn sản lượng dầu của thế giới trong nhiều thập kỷ, giờ đây quyết tâm giảm sự phụ thuộc vào tuyến đường thủy hẹp này. Họ đang xây dựng hoặc mở rộng các đường ống và cơ sở hạ tầng khác có thể đi vòng qua Hormuz, đồng thời mở rộng mạnh công suất lưu trữ dầu tại những địa điểm như châu Á.

Những dự án này cho thấy cuộc chiến đang làm thay đổi ngành dầu mỏ tại Vịnh Ba Tư như thế nào. Chúng sẽ tiêu tốn hàng tỷ USD và mất nhiều năm để hoàn thành, nhưng các doanh nghiệp và chính phủ trong khu vực coi đây là một biện pháp phòng ngừa cần thiết trong bối cảnh địa chính trị ngày càng biến động.

Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn, các nước xuất khẩu dầu vùng Vịnh cũng nhận ra rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào một tuyến vận tải duy nhất là rủi ro mà họ không còn đủ khả năng chấp nhận. Về lâu dài, những động thái này cũng có thể làm suy giảm ảnh hưởng của Iran trong khu vực.

“Nhiều người cho rằng eo biển Hormuz sẽ không bao giờ vận chuyển tỷ trọng dầu xuất khẩu lớn như trước chiến tranh nữa”, Ben Cahill, Chuyên gia năng lượng tại Đại học Texas ở Austin, nhận định. “Không quốc gia nào trên thế giới muốn phụ thuộc nặng nề vào điểm trung chuyển này như trước đây”.

Theo ông, các nhà sản xuất năng lượng đang bắt đầu coi trọng hơn việc bảo đảm an toàn cho cơ sở hạ tầng, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với chi phí cao hơn và hiệu quả thấp hơn.

Trước khi Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran vào ngày 28/02, khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến đường kết nối Vịnh Oman với Vịnh Ba Tư.

Tuy nhiên, các lệnh phong tỏa chồng chéo của Mỹ và Iran, cùng với thủy lôi trên biển, các cuộc tấn công bằng tên lửa và chi phí bảo hiểm tăng vọt, đã khiến tuyến đường này gần như bị tê liệt.

Theo Kpler, công ty theo dõi vận tải biển, lượng dầu thô xuất khẩu qua Hormuz đã giảm xuống còn khoảng 3.7 triệu thùng/ngày vào tuần trước.

Dĩ nhiên, tổng lượng dầu xuất khẩu từ khu vực vẫn cao hơn con số này, một phần nhờ các tàu áp dụng những biện pháp khiến chúng khó bị theo dõi. Hàng triệu thùng dầu mỗi ngày cũng được vận chuyển qua các tuyến đường sẵn có, chẳng hạn hệ thống đường ống không phụ thuộc vào việc tiếp cận eo biển Hormuz.

Cảng Fujairah tại Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE). Các đội xây dựng tại đây đang làm việc suốt ngày đêm để xây dựng cơ sở hạ tầng có thể giúp vận chuyển dầu vòng qua eo biển Hormuz. Ảnh: Amr Alfiky/Reuters

Hàng loạt dự án xây đường vòng

Tuy vậy, khắp khu vực đang diễn ra một cuộc chạy đua nhằm xây dựng các giải pháp lâu dài để giảm sự phụ thuộc vào Hormuz.

Tại Fujairah, thành phố cảng của Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) nằm bên Vịnh Oman, các đội xây dựng đang làm việc suốt ngày đêm để lắp đặt một tuyến đường ống dẫn dầu thô thứ hai, song song với hệ thống hiện có vận chuyển dầu từ các mỏ trên đất liền của Abu Dhabi.

Dự án đầy tham vọng này nhằm tăng gấp đôi công suất vận chuyển dầu theo tuyến đường tránh Hormuz, lên 3.6 triệu thùng/ngày. Khi hoàn thành, gần như toàn bộ sản lượng dầu thô khai thác trên đất liền của Abu Dhabi có thể được đưa tới các tàu chở dầu quốc tế mà không cần đi qua eo biển Hormuz.

Bên cạnh đó, ADNOC, tập đoàn năng lượng quốc doanh của UAE, tuần này cho biết có kế hoạch chi 8.2 tỷ USD để mở rộng hoạt động kinh doanh khí tự nhiên. Theo Giám đốc Tài chính Peter van Driel, công ty cũng đang xem xét xây dựng một cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng tại bờ biển phía đông nhằm tạo thêm một tuyến xuất khẩu không cần đi qua Hormuz.

Tại Ả-rập Saudi, tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco đang đẩy nhanh kế hoạch mở rộng trị giá hàng tỷ USD đối với hệ thống đường ống Đông – Tây.

Được thiết kế trong thời kỳ chiến tranh Iran – Iraq vào những năm 1980, đường ống dài 1,201 km này chạy xuyên qua bán đảo Ả-rập để tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ.

Chủ tịch Aramco Yasir O. Al-Rumayyan năm nay gọi tuyến đường ống này là “mạch máu kinh tế” của vương quốc. Hệ thống đã giúp chuyển hướng khoảng 7 triệu thùng dầu/ngày kể từ khi Iran trên thực tế đóng cửa eo biển Hormuz sau các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel.

Các quan chức Ả-rập Saudi hiện đang tìm cách bổ sung thêm 1-2 triệu thùng/ngày công suất vận chuyển. Nước này cũng cân nhắc xây dựng một tuyến đường ống thứ hai, có quy mô nhỏ hơn, chạy song song để vận chuyển các sản phẩm dầu tinh chế.

“Về xuất khẩu dầu thô, chúng tôi đang tích cực tìm cách gia tăng các lựa chọn ngay lúc này”, Amin Nasser, Giám đốc điều hành Saudi Aramco, cho biết vào tuần trước.

Sự bất ổn tại eo biển Hormuz cũng đang thúc đẩy các nước sản xuất dầu vùng Vịnh tìm kiếm những dự án hợp tác mới.

Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) tuần này cho biết có kế hoạch chi 8.2 tỷ USD để mở rộng hoạt động kinh doanh khí tự nhiên. Ảnh: Ryan Lim/Agence France-Presse – Getty Images

Kuwait đang thảo luận với Ả-rập Saudi và các quốc gia Ả-rập khác về kế hoạch xây dựng một đường ống kết nối các mỏ dầu của nước này với những cảng nằm trên Biển Đỏ hoặc bờ biển Oman.

Iraq và Jordan cũng đã khôi phục kế hoạch bị trì hoãn từ lâu về một tuyến đường ống có thể vận chuyển tới 1 triệu thùng dầu/ngày tới cảng Aqaba bên Biển Đỏ, theo truyền hình nhà nước Jordan. Iraq đồng thời đang đẩy nhanh kế hoạch khôi phục một đường ống dầu bị hư hại để vận chuyển dầu thô từ các mỏ tại Kirkuk tới bờ biển Địa Trung Hải của Syria.

Đường vòng cũng có những rủi ro riêng

Tuy nhiên, nhiều giải pháp thay thế này cũng đi kèm những trở ngại lớn.

Việc chuyển hướng xuất khẩu của Ả-rập Saudi, chẳng hạn, đang dịch chuyển gánh nặng an ninh sang Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab, nơi lực lượng Houthi tại Yemen liên tục tấn công tàu thuyền. Hôm thứ Ba, sáu người đã thiệt mạng khi Houthi tấn công một con tàu trên Biển Đỏ.

Ngoài việc xây dựng các tuyến đường ống mới, các quốc gia vùng Vịnh cũng đang tạo ra một dạng “bảo hiểm vật chất” ở cách xa hàng nghìn km, bằng cách mở rộng kho dự trữ dầu tại những thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ.

Logic rất đơn giản: Nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa, dầu đã nằm sẵn ở phía bên kia của “cánh cổng”.

“Ai cũng đang cố gắng tăng thêm công suất lưu trữ”, ông Nasser của Aramco cho biết, đồng thời nhấn mạnh: “An ninh năng lượng hiện đang trở thành một ưu tiên”.

Tuy vậy, các nhà phân tích cho rằng dù cuộc chiến với Iran đã phơi bày mức độ phụ thuộc của các quốc gia vùng Vịnh vào eo biển Hormuz, sự phụ thuộc này sẽ không thể bị loại bỏ hoàn toàn.

“Họ chắc chắn vẫn cần eo biển Hormuz bởi tuyến đường này mang lại quá nhiều lợi thế và cơ sở hạ tầng đã có sẵn”, Carole Nakhle, Giám đốc điều hành Crystol Energy, nhận định. “Nhưng việc đặt toàn bộ niềm tin vào Hormuz là một điều thiếu khôn ngoan”.

Vũ Hạo