Cổ phiếu SpaceX trồi sụt thất thường, đe dọa toàn thị trường chứng khoán

Cổ phiếu SpaceX trồi sụt thất thường, đe dọa toàn thị trường chứng khoán

Chỉ 6 tuần sau đợt IPO lớn nhất lịch sử, SpaceX mất 1.2 ngàn tỷ USD vốn hóa dù doanh thu quý 2/2026 tăng 92%. Cú sụt giảm này không dừng lại ở một mã cổ phiếu mà sẽ lan rộng ra báo cáo kết quả kinh doanh của Tesla, Alphabet và cả nhóm công nghệ đang dẫn dắt Phố Wall.

Ảnh: Financial Times, Bloomberg, Getty Images.

Ngày 12/06/2026, SpaceX niêm yết trên Nasdaq ở giá 135 USD và huy động 75 tỷ USD trong đợt IPO lớn nhất lịch sử. Thị giá leo lên đỉnh 226 USD, đưa vốn hóa vượt 2.1 ngàn tỷ USD và tài sản của nhà sáng lập Elon Musk lên 1.1 ngàn tỷ USD. Musk trở thành người đầu tiên trong lịch sử thế giới nắm danh hiệu “ngàn tỷ phú”.

Chỉ 6 tuần sau, cổ phiếu giảm trong 13 trên 16 phiên, rơi sâu xuống dưới giá chào bán và chạm 108 USD, thổi bay 1.2 ngàn tỷ USD vốn hóa và kéo tài sản Musk xuống dưới 700 tỷ USD. Ngày 25/7, Elon Musk đăng lên trang cá nhân của mình đúng hai từ: “Former Trillionaire”, nghĩa là “cựu ngàn tỷ phú”.

Báo cáo tài chính quý 2/2026 công bố ngày 04/08 cho thấy doanh thu đạt 7.81 tỷ USD, tăng 92% và vượt dự báo 6.9 tỷ USD của Phố Wall; EBITDA điều chỉnh đạt 3.54 tỷ USD, tăng 191%, với biên 45%. Điểm đáng ngại nằm ở chi tiêu vốn kỷ lục 18.4 tỷ USD trong quý, gấp 2.3 lần doanh thu, trong đó 15.8 tỷ USD rót cho hạ tầng điện toán và AI. Bản thân SpaceX vẫn lỗ hoạt động 143 triệu USD và lỗ ròng 541 triệu USD trong quý, dù đã thu hẹp mạnh so với mức lỗ ròng 1.01 tỷ USD cùng kỳ năm trước.

Khoản chi này đẩy chi tiêu vốn bán niên lên 28.5 tỷ USD, vượt xa mức 20.7 tỷ USD của cả năm 2025, khiến dòng tiền tự do bán niên âm khoảng 25 tỷ USD. CFO Bret Johnsen xác nhận mức chi tương tự sẽ duy trì trong hai quý tới, còn Goldman Sachs ước tính SpaceX cần khoảng 270 tỷ USD vốn nợ trong giai đoạn 2026-2030 trước khi dòng tiền tự do chuyển dương vào quý 4/2030.

Thâm hụt tiền mặt đó không nằm yên trong bảng cân đối của SpaceX, mà sẽ chảy sang lợi nhuận của các công ty liên kết qua một cơ chế hạch toán chéo.

SpaceX thành khoản lỗ của Tesla

Tháng 1/2026, Tesla rót 2 tỷ USD vào xAI bằng cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi. Sau khi SpaceX sáp nhập xAI tháng 2/2026 bằng hoán đổi cổ phiếu, ngày 11/03/2026 Tesla đổi khoản đầu tư này thành 18.99 triệu cổ phiếu Hạng A của SpaceX, tương ứng tỷ lệ sở hữu dưới 1%. Tesla sử dụng phương pháp Tùy chọn Giá trị Hợp lý (Fair Value Option) theo chuẩn mực kế toán Mỹ ASC 321, nên phải định giá lại danh mục theo thị giá vào cuối mỗi quý và đưa phần chênh lệch chưa thực hiện thẳng vào báo cáo thu nhập.

Quý 2/2026, cơ chế này bóp méo lợi nhuận Tesla: hãng công bố lãi ròng 1.1 tỷ USD, nhưng 1 tỷ USD trong đó, tương đương 91%, là lãi trên giấy từ việc định giá lại số cổ phiếu SpaceX theo giá đóng cửa ngày 30/06/2026. CFO Vaibhav Taneja nói rõ trong buổi công bố: “Lợi nhuận ròng chịu tác động tích cực bởi khoản lãi đánh giá lại theo thị trường đạt 1 tỷ USD từ khoản nắm giữ tại SpaceX”.

Trong khi đó mảng xe điện có lợi nhuận hoạt động chỉ đạt 400 triệu USD, thấp hơn 76% so với dự báo, biên hoạt động rơi về mức thấp kỷ lục 1.4% và biên gộp mảng ô tô giảm còn 16.3%.

Khi thị giá SpaceX giảm từ 220 USD vào giữa tháng 6 xuống sát 108 USD đầu tháng 8, giá trị khoản đầu tư của Tesla giảm từ 4.18 tỷ USD còn 2.05 tỷ USD. Nếu giá không hồi phục, Tesla sẽ phải ghi khoản lỗ chưa thực hiện hàng tỷ USD vào quý 3. Khoản lỗ đó đẩy Tesla vào trạng thái lỗ ròng theo chuẩn kế toán GAAP và kích hoạt lệnh bán từ các quỹ định lượng sàng lọc cổ phiếu theo hệ số EPS.

Và cần lưu ý rằng cổ phiếu SpaceX lao dốc khi mà mọi lực đỡ nhân tạo đã được huy động. Các công ty môi giới tuyên bố phạt những nhà đầu tư tham gia IPO mà bán sớm: Fidelity buộc giữ tối thiểu 15 ngày, vi phạm nhiều lần thì cấm tham gia IPO vĩnh viễn; SoFi thì tước quyền mua IPO 180 ngày; Robinhood là 60 ngày.

Nasdaq thì sửa quy tắc chỉ số, bỏ yêu cầu niêm yết đủ ba tháng và ngưỡng float tối thiểu 10%, đưa SpaceX vào rổ Nasdaq-100 ở phiên thứ 15 và kích hoạt khoảng 4.3 tỷ USD dòng tiền mua bắt buộc từ các quỹ chỉ số. Giá vẫn rơi từ 226 USD về 108 USD. Trong thời gian tới, giá cổ phiếu SpaceX sẽ đi về đâu khi nguồn cung tăng lên?

Gần 912 triệu cổ phiếu được cởi trói trong một ngày

Trong đợt IPO, SpaceX chỉ chào bán 4.8% tổng số cổ phần, khiến nguồn cung trên thị trường thứ cấp khan hiếm và đẩy thị giá lên mức đỉnh phi thực tế ở những phiên đầu. Ngày 06/08/2026, 912 triệu cổ phiếu Hạng A đang bị hạn chế chuyển nhượng đã được mở khóa, trị giá khoảng 102 tỷ USD và làm lượng cổ phiếu lưu hành tăng 143%.

Đợt mở khóa bổ sung 10% không được kích hoạt vì điều kiện kỹ thuật đòi thị giá phải giữ từ 175.5 USD trở lên, trong khi giá đã rơi về vùng 108 USD.

Lượng cung lớn chưa tạo ra đợt bán tháo mất kiểm soát, bởi phần lớn cổ đông nội bộ nắm cổ phần với giá vốn rất thấp: giá thực hiện trung bình của quyền chọn Hạng A là 27.7 USD, cổ phiếu thưởng năm 2025 được định giá 55 USD và giá mua lại cổ phiếu nhân viên năm 2025 khoảng 37.3 USD. Ở thị giá 110 USD, người trong cuộc vẫn lãi lớn và không có lý do tháo chạy bằng mọi giá.

Cùng lúc đó, ban lãnh đạo đã thể hiện cam kết của mình. CFO Bret Johnsen đưa toàn bộ cổ phần vào kế hoạch giao dịch tự động chỉ kích hoạt từ năm 2027, còn COO Gwynne Shotwell cam kết không bán trước các mốc pháp lý.

Hơn 4,400 nhân viên và cựu nhân viên SpaceX được giải phóng một phần tài sản trong đợt này. Quỹ Valor Equity Partners đã đăng ký kế hoạch phân phối dần tối đa 226 triệu cổ phiếu cho các đối tác góp vốn.

Lịch mở khóa còn kéo dài nhiều tháng: 7% khối lượng hạn chế được nhả thêm vào ngày 20/08 và ngày 09/09/2026, rồi thêm 28% nữa, tương đương khoảng 1.3 tỷ cổ phiếu, sau báo cáo quý 3. Nguồn cung bổ sung liên tục buộc thị trường định giá lại SpaceX theo hiệu quả kinh doanh thay vì kỳ vọng công nghệ chưa được kiểm chứng.

Tiền của Starlink nuôi giấc mơ AI trên quỹ đạo

SpaceX dồn trọng tâm sang hạ tầng điện toán bằng dự án Starmind: đưa máy chủ AI lên quỹ đạo để dùng năng lượng mặt trời liên tục và tản nhiệt bức xạ, gỡ bỏ giới hạn điện năng của trung tâm dữ liệu mặt đất. Vệ tinh điện toán đầu tiên mang tên AI1, dài khoảng 70 mét với công suất tối đa 150 kilowatt, đã được phóng. Dưới mặt đất, công ty mở rộng công suất trung tâm dữ liệu từ 0.4 lên 1.4 gigawatt để vận hành siêu máy tính Colossus II huấn luyện mô hình ngôn ngữ Grok.

Cơ cấu lãi lỗ từng mảng làm lộ rõ nghịch lý của chiến lược này: mảng AI đạt doanh thu 2.56 tỷ USD, tăng 247%, nhưng lỗ hoạt động 1.26 tỷ USD; mảng không gian đạt doanh thu 962 triệu USD và lỗ 542 triệu USD vì chi phí phát triển tên lửa Starship. Starlink là mảng duy nhất có lãi, doanh thu 4.29 tỷ USD và lợi nhuận hoạt động 1.66 tỷ USD, biên lãi 39% nhờ 12 triệu thuê bao toàn cầu. Toàn bộ dòng tiền Starlink kiếm được đang bị hai mảng vũ trụ và AI hút sạch.

SpaceX đã ký 14.1 tỷ USD hợp đồng dịch vụ đám mây mới, gồm hợp đồng cho Anthropic thuê năng lực điện toán trị giá 1.25 tỷ USD mỗi tháng và hợp đồng với Google trị giá 920 triệu USD mỗi tháng, nhưng dòng tiền này chưa bù nổi chi phí đầu tư. Hợp đồng vệ tinh quốc phòng Starshield mang về thêm 6 tỷ USD, và mảng phóng vệ tinh vẫn nắm 80% tổng khối lượng tải trọng đưa lên quỹ đạo toàn cầu.

Dòng tiền SpaceX kiếm được từ Starlink đang tuột khỏi tay vì canh bạc hạ tầng điện toán – Ảnh minh họa.

Thiếu tiền mặt, SpaceX chuyển sang trả bằng chính cổ phiếu của mình: thương vụ thâu tóm Cursor với định giá 60 tỷ USD được thanh toán hoàn toàn bằng cổ phiếu, pha loãng 3.4% cổ đông hiện hữu, kèm mức phạt phá hợp đồng tới 10 tỷ USD. Đề xuất sáp nhập Tesla với SpaceX cũng dùng hoán đổi cổ phiếu, nhưng ở quy mô lớn hơn hẳn.

Tại buổi công bố kết quả quý 2 của Tesla, Musk nói hai công ty “ngày càng có nhiều điểm giao thoa”. Phương án sáp nhập đó dồn các khoản lỗ của SpaceX vào bảng cân đối của Tesla để tránh hạch toán chéo, nhưng đồng thời cũng buộc chặt số phận hai công ty vào nhau.

Cú sốc lợi nhuận lan sang nhóm. Magnificent Seven

Chuẩn mực kế toán ASC 321 bóp méo lợi nhuận trên cổ phiếu của cả nhóm công nghệ lớn. Quý 2/2026, Alphabet báo lãi ròng 112 tỷ USD, nhưng 98 tỷ USD, tương đương 87%, là lãi trên giấy từ định giá lại cổ phần tại SpaceX và Anthropic; riêng 4.9% cổ phần SpaceX mua bằng 900 triệu USD năm 2015 nay được ghi nhận ở mức 94 tỷ USD. Dòng tiền tự do của Alphabet lần đầu âm 5.9 tỷ USD do chi tiêu hạ tầng vọt lên 45 tỷ USD, buộc hãng phát hành 50 tỷ USD cổ phiếu và trái phiếu để tài trợ.

Amazon cùng chung số phận khi 53 tỷ USD trong 63 tỷ USD lãi ròng đến từ định giá lại khoản đầu tư tại Anthropic, còn Microsoft được cộng thêm 3.2 tỷ USD từ cùng nguồn. Khi thị giá SpaceX và các tài sản AI khác đi xuống, lợi nhuận của nhóm Big Tech sẽ giảm đồng loạt, kích hoạt thuật toán bán tự động và kéo tụt định giá chung.

Các nhà đầu tư và nhà quản lý danh mục phải bóc tách lãi và lỗ chưa thực hiện từ định giá lại tài sản ra khỏi bộ lọc định giá Tesla hay Alphabet, để nhìn đúng năng lực tạo tiền cốt lõi. Kế hoạch giảm đòn bẩy phải hoàn tất trước cuối tháng 10/2026, thời điểm SpaceX công bố báo cáo quý 3, và đặc biệt trước ngày 8/12/2026, khi thời gian hạn chế chuyển nhượng 180 ngày kết thúc và đẩy lượng cổ phiếu tự do lưu hành tăng gấp 14 lần.

Đức Quyền