Nokia làm lại cuộc đời: Đánh mất ngôi vương điện thoại rồi vươn lên đón sóng AI

Nokia làm lại cuộc đời: Đánh mất ngôi vương điện thoại rồi vươn lên đón sóng AI

Nokia từng mất 98% giá trị vốn hóa, cổ phiếu chạm đáy 1.6 USD/cp vào năm 2012. Ban lãnh đạo đưa ra quyết định táo bạo là bán mảng điện thoại, mua lại đối thủ Alcatel-Lucent. Khoản đầu tư 1 tỷ USD của Nvidia năm 2025 là xác nhận cuối cùng rằng Nokia đã hoàn tất việc tự xóa bỏ để trở thành xương sống hạ tầng AI.

Ảnh minh họa

Ngày 28/10/2025, gã khổng lồ bán dẫn Nvidia công bố mua 166 triệu cổ phiếu mới phát hành của Nokia với mức giá cố định 6.01 USD/cổ phiếu, tổng giá trị 1 tỷ USD, tương đương 2.9% cổ phần.

Đây là lần đầu tiên một nhà thiết kế chip xử lý đồ họa hàng đầu thế giới thọc sâu vào cấu trúc sở hữu của một nhà cung cấp thiết bị viễn thông cấp mạng lưới. Cùng thời điểm, doanh thu quý 3/2025 của Nokia tăng 12% so với cùng kỳ, đạt 6 tỷ euro, và giá cổ phiếu tập đoàn Phần Lan này đã tăng hơn 45% trong vòng một năm.

Các con số tương phản khiến nhiều người phải chú ý khi 13 năm trước, Nokia ghi nhận khoản lỗ hoạt động 2.3 tỷ euro và cổ phiếu chạm đáy 1.33 euro/cp (tức hơn 1.6 USD/cp), mất 98% giá trị vốn hóa so với đỉnh cao 303 tỷ USD năm 2000.

Từ điểm đáy đó đến khoản đầu tư 1 tỷ USD của Nvidia là một chuỗi quyết định thoái vốn và tái phân bổ nguồn lực bất thường trong lịch sử doanh nghiệp công nghệ, một quá trình tự xóa bỏ bản sắc gốc để xây dựng bản sắc mới.

Cuộc “đại phẫu” để tái định vị bản thân

Năm 2013, Nokia bán toàn bộ mảng điện thoại di động cho Microsoft với giá trị thương vụ 5.4 tỷ euro, tương đương 7.2 tỷ USD. Quyết định này diễn ra sau khi Apple và Samsung đã chiếm lĩnh phân khúc điện thoại thông minh cao cấp, trong khi Nokia không tạo ra được hệ điều hành đủ sức cạnh tranh với iOS và Android.

Thay vì tiếp tục đốt tiền vào mảng tiêu dùng đang suy giảm, ban lãnh đạo Nokia chọn hướng ngược lại khi dùng vốn thu về để tái cấu trúc mô hình kinh doanh.

Nguồn thanh khoản từ thương vụ Microsoft không được phân phối cho cổ đông dưới dạng cổ tức, mà được tái đầu tư để thực hiện một thương vụ M&A lớn hơn nhiều. Năm 2015, Nokia thâu tóm Alcatel-Lucent, tập đoàn viễn thông Pháp, với giá 15.6 tỷ euro.

Thương vụ này ngay lập tức nâng thị phần thiết bị không dây toàn cầu của Nokia lên 27.2%, vượt qua Ericsson với 25.7% và bám sát Huawei với 23.2%.

Đi kèm thị phần là một tài sản vô hình có giá trị chiến lược lâu dài, quyền kiểm soát Bell Labs, tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới từng sản sinh ra bóng bán dẫn (transistor), laser và ngôn ngữ lập trình C.

Cùng với Bell Labs, Nokia tiếp quản hơn 26,000 nhóm bằng sáng chế, bao gồm 7,000 đến 8,000 nhóm thiết yếu tiêu chuẩn (SEPs) cho mạng 5G. Thông qua cơ chế cấp phép công bằng, hợp lý và không phân biệt đối xử (FRAND), Nokia thu phí bản quyền từ hàng tỷ thiết bị di động và ô tô kết nối toàn cầu, rồi tái đầu tư dòng tiền này vào nghiên cứu và phát triển.

Đến năm 2021, cấu trúc doanh thu mới phản ánh sự phục hồi. Nokia ghi nhận 22.2 tỷ euro doanh thu và lợi nhuận hoạt động 1.8 tỷ euro, biên lợi nhuận hoạt động đạt khoảng 10%. Tập đoàn không còn cạnh tranh trên thị trường tiêu dùng, mà chuyển hoàn toàn sang mô hình nhà cung cấp hạ tầng doanh nghiệp – doanh nghiệp (B2B).

Cái bắt tay với Nvidia và mô hình kiếm tiền kép

Thị trường 5G đạt đỉnh chu kỳ đầu tư và bắt đầu bão hòa vào giai đoạn 2024-2025. Nokia cần một động lực tăng trưởng mới.

Khoản đầu tư 1 tỷ USD của Nvidia vào tháng 10/2025 là cam kết thương mại hóa kiến trúc mạng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI-RAN) trên quy mô toàn cầu. Nvidia trở thành cổ đông lớn thứ hai của Nokia, đặt cược vào chiến lược mà hai bên cùng phát triển.

Nội dung thỏa thuận là tích hợp phần mềm mạng vô tuyến AnyRAN của Nokia vào nền tảng tăng tốc viễn thông ARC-Pro của Nvidia, chạy trên chip GPU Blackwell thế hệ mới do Nvidia thiết kế.

Cấu trúc này biến các tháp phát sóng di động thành các trung tâm dữ liệu, có khả năng xử lý các tác vụ AI tại chỗ với độ trễ thấp, thay vì truyền dữ liệu ngược về đám mây tập trung. Cách tiếp cận của Nokia được gọi là kiến trúc nội tuyến, khác biệt với Ericsson chọn kiến trúc ngoại tuyến, giữ phần mềm độc lập với phần cứng.

Mô hình kinh doanh AI-RAN tạo ra cơ chế doanh thu kép cho các nhà mạng, vừa thu phí dịch vụ truyền tải dữ liệu di động theo mô hình hiện tại, vừa cho thuê năng lực tính toán GPU tại trạm phát sóng cho các ứng dụng AI tạo sinh và AI vật lý.

Nokia đặt mục tiêu nâng biên lợi nhuận gộp mảng Cơ sở Hạ tầng Di động lên 48-50% vào năm 2028. Thị trường AI-RAN mà Nokia và Nvidia khai thác được dự báo sẽ vượt 200 tỷ USD vào năm 2030.

Để chuẩn bị cho giai đoạn thương mại hóa, tháng 1/2026, Nokia tái cơ cấu toàn bộ bộ máy trị giá 23 tỷ euro thành hai mảng độc lập: Hạ tầng Mạng và Cơ sở Hạ tầng Di động, nhằm phân tách rõ ràng dòng doanh thu truyền thống và mảng AI-RAN đang phát triển.

Chi phí thực tế và những nghi ngờ có cơ sở

Sự lựa chọn của Nokia gắn chặt với Nvidia, và đây là rủi ro hai chiều. Cựu Giám đốc Công nghệ của tập đoàn viễn thông Verizon (Mỹ), ông Yago Tenorio, công khai đặt câu hỏi liệu các nhà mạng có thực sự cần GPU Nvidia đắt đỏ tại từng trạm phát sóng hay không.

Lý do là các thế hệ bộ vi xử lý trung tâm (CPU) mới nhất như dòng Granite Rapids của Intel đã đủ năng lực xử lý yêu cầu mạng 5G và 6G với chi phí thấp hơn đáng kể.

Nhà mạng Vodafone và Orange đặt ra giới hạn chi phí cứng, không chi vượt mức 10,000 USD cho một GPU trên mỗi phân khu trạm phát sóng. Nhà mạng Bell Canada chứng minh điều này bằng thực tế rằng hãng tối ưu hóa thành công hiệu suất mạng bằng phần mềm của công ty AI Cohere Technologies chạy trên máy chủ Dell thông thường, hoàn toàn dựa vào CPU.

Nvidia đang phải điều chỉnh chính sách giá để khớp với biên lợi nhuận mục tiêu của ngành viễn thông.

Gánh nặng năng lượng là bài toán thực tế thứ hai. Việc triển khai GPU tại hàng chục ngàn trạm phát sóng phân tán sẽ đẩy chi phí vận hành của nhà mạng lên cao, mâu thuẫn trực tiếp với cam kết trung hòa carbon mà phần lớn nhà mạng lớn tại châu Âu đã công bố.

Các nhà mạng cũng nhắc đến tiền lệ của Open RAN về làn sóng này từng được ca ngợi, nhưng cuối cùng thất bại trong thương mại hóa diện rộng do phức tạp về tích hợp hệ thống và chi phí vận hành tăng vọt.

Bản thân Nokia cũng chịu áp lực tài chính nội tại. Trong 9 tháng đầu năm 2025, mảng thiết bị mạng di động báo cáo lỗ hoạt động 64 triệu euro trên doanh thu 5.3 tỷ euro.

Việc mất một phần hợp đồng với AT&T, nhà mạng lớn tại thị trường Bắc Mỹ, đã ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu. Để kiểm soát chi phí cố định, Nokia cắt giảm hơn 9,000 nhân sự trong giai đoạn 2023-2024 và dự kiến tiếp tục cắt giảm thêm 5,000 vị trí.

Dấu ấn Nokia tại Việt Nam

Năm 2024, Nokia thiết lập Việt Nam thành trung tâm sản xuất thiết bị AirScale thế hệ mới, phục vụ cả thị trường nội địa và xuất khẩu sang các thị trường quốc tế. Quyết định này phản ánh hai mục tiêu là tối ưu chi phí chuỗi cung ứng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, và đặt chân vào thị trường đang tăng tốc thương mại hóa 5G tại khu vực Đông Nam Á.

Tháng 9/2024, Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) chọn Nokia làm đối tác cung cấp thiết bị cho 2,500 trạm phát sóng tại 22 tỉnh thành, sử dụng khối xử lý băng gốc AirScale và thiết bị Massive MIMO 5G với vi xử lý ReefShark độc quyền của Nokia.

Đây là mạng 5G đầu tiên tại Việt Nam sử dụng phần cứng lắp ráp tại nhà máy nội địa. Đến cuối năm 2025, Viettel vượt mốc 20,000 trạm 5G và đạt 10 – 12 triệu thuê bao 5G trên toàn quốc.

Tháng 10/2025, Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) ký thỏa thuận mở rộng hạ tầng vô tuyến với Nokia tại Hà Nội, các tỉnh biên giới phía Bắc và khu vực phía Nam.

Điểm nhấn của thỏa thuận là việc VNPT tích hợp nền tảng quản lý mạng MantaRay của Nokia, giúp tự động hóa phát hiện lỗi nhanh hơn 90% và tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng dựa trên phân tích lưu lượng thời gian thực, trực tiếp cắt giảm chi phí vận hành.

Minh chứng từ Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy mô hình AI-RAN đã vượt qua giai đoạn thực nghiệm và có thể triển khai thực tế ở quy mô thương mại. Vấn đề còn lại không phải kỹ thuật, mà là kinh tế.

Nokia đặt cược vào một giả thuyết về việc các tháp phát sóng sẽ trở thành cơ sở hạ tầng máy tính phân tán của thời đại AI, và Nokia sẽ là bên xây dựng cơ sở hạ tầng đó.

Câu hỏi về mức giá GPU chỉ là một biến số, và Nvidia đang điều chỉnh nó. Điều thực sự quyết định kết cục của Nokia là liệu mô hình tích hợp sâu hạ tầng – điện toán có trở thành tiêu chuẩn ngành, hay chỉ là một chu kỳ công nghệ đi trước sức chịu đựng tài chính của nhà mạng.

Lịch sử 13 năm tái cấu trúc cho thấy Nokia không thiếu khả năng chịu đựng dài hạn. Bài kiểm tra thực sự sẽ đến từ thị trường, liệu các nhà mạng toàn cầu có đủ kiên nhẫn để chờ mô hình này sinh lời, hay sẽ chọn giải pháp rẻ hơn và bỏ lại Nokia giữa chừng trên con đường tái định vị.

Đức Quyền