Eo biển Hormuz bị chặn, vùng Vịnh loay hoay tìm đường nhập thực phẩm

Eo biển Hormuz bị chặn, vùng Vịnh loay hoay tìm đường nhập thực phẩm

Các quốc gia vùng Vịnh, vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thực phẩm, đang gấp rút chuyển hướng nguồn cung sang các cảng thay thế và vận chuyển bằng đường hàng không, sau khi các lời đe dọa của Iran đối với tàu thuyền qua Eo biển Hormuz gây áp lực lên hệ thống cung ứng thực phẩm của khu vực.

Nhiều cảng quan trọng như Jebel Ali của Dubai và Khalifa Port của Abu Dhabi gần như tê liệt kể từ khi Iran cảnh báo tàu thuyền không được đi qua eo biển Hormuz tuần trước. Động thái này nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Các hãng vận tải biển đã tạm dừng sử dụng tuyến hàng hải quan trọng này vì lo ngại bị tấn công. Điều này buộc Chính phủ và các nhà bán lẻ phải khởi động kế hoạch khẩn cấp để duy trì nguồn hàng cho siêu thị – nơi hơn 90% thực phẩm phải nhập khẩu từ bên ngoài.

Các chuyên gia cảnh báo những giải pháp thay thế như vận chuyển đường bộ khoảng cách xa hoặc vận tải hàng không chi phí cao không thể bù đắp được quy mô logistics của các cảng lớn trong khu vực. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, giá thực phẩm có thể tăng và dẫn đến tình trạng thiếu hụt.

“Không có tuyến nào thay thế được Eo biển Hormuz. Các cảng thay thế đơn giản là không đủ năng lực… khu vực này có nguy cơ thiếu thực phẩm”, ông Neil Quilliam, Chuyên gia Trung Đông tại viện nghiên cứu Chatham House, cho biết.

Tình hình này cho thấy mức độ phụ thuộc nghiêm trọng của khu vực vào một tuyến đường thương mại duy nhất và những rủi ro tiềm ẩn khi căng thẳng địa chính trị leo thang.

Theo ông, khoảng 70% nguồn cung thực phẩm cho Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả-rập Saudi và UAE thường đi qua Eo biển Hormuz. Phần lớn hàng hóa trong số này vốn được chuyển tới cảng Jebel Ali, một trong những cảng container lớn nhất thế giới, và các cảng của Abu Dhabi.

Hiện một phần hàng hóa đang được chuyển sang cảng Khor Fakkan tại Sharjah và cảng Fujairah, vốn chủ yếu là trung tâm trung chuyển dầu và nhiên liệu. Sau đó hàng được vận chuyển bằng xe tải vào nội địa.

Cảng Khor Fakkan, chỉ có khoảng 1/4 công suất container hàng năm so với Jebel Ali, đang thảo luận với tập đoàn DP World — đơn vị vận hành Jebel Ali — để tăng nhân lực và năng lực vận hành.

Chính phủ và các công ty logistics cũng đang tìm kiếm thêm các tuyến vận tải thay thế để duy trì dòng hàng hóa vào khu vực.

Sharjah, tiểu vương quốc có cảng ở cả hai bờ của UAE, đã nới lỏng quy định giao thông để xe tải có thể di chuyển dễ dàng hơn giữa các tiểu vương quốc.

Một số lô hàng dự kiến sẽ được chuyển qua các cảng Sohar và Salalah của Oman, sau đó vận chuyển bằng đường bộ sang UAE và Ả-rập Saudi, rồi tiếp tục đến Qatar, Bahrain và Kuwait – những quốc gia gần như bị cô lập khi lối vào Vịnh Ba Tư bị chặn.

Biến động này có thể làm thay đổi cán cân logistics trong khu vực. Kuwait, Qatar và Bahrain sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào các cảng của Ả-rập Saudi và UAE – những nước có thể trở thành “cửa ngõ” phân phối thực tế.

Theo ông Quilliam, điều này có thể biến việc phân phối hàng hóa thành vấn đề vừa mang tính logistics vừa chính trị, khi các nước phải dựa vào nhau nhiều hơn.

Các hãng vận tải cũng bắt đầu quảng bá các tuyến đường bộ thay thế, chẳng hạn đi qua các cảng của Thổ Nhĩ Kỳ tới Iraq. Một số công ty đã thuê đội xe tải lớn để phục vụ tuyến này, dù chi phí cao hơn nhiều.

Các tàu container neo đậu tại cảng Salalah ở Oman.

Trong khi đó, các nhà bán lẻ chuyển sang vận tải hàng không để đảm bảo nguồn cung thực phẩm tươi như trái cây, rau xanh và cá tươi. Tập đoàn bán lẻ LuLu – một trong những nhà bán lẻ lớn nhất vùng Vịnh – cho biết đã thuê 7 chuyến bay chở khoảng 560 tấn thực phẩm và dự kiến có thêm 14 chuyến bay trong tuần này.

Ông Sanne Manders, Chủ tịch công ty logistics Flexport, cảnh báo trong ngắn hạn khu vực có thể cạn kiệt một số mặt hàng và thậm chí xảy ra thiếu hụt nghiêm trọng nếu tình trạng này kéo dài.

Tình hình cho thấy mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu khi một tuyến đường thương mại quan trọng bị gián đoạn.

Việc tìm tàu vận tải cũng trở nên khó khăn hơn khi phí bảo hiểm tăng mạnh và nguồn tàu hạn chế. Một số nhà nhập khẩu buộc phải dỡ hàng tại các cảng ở Ấn Độ, Sri Lanka và Singapore vì tàu không thể tiếp tục hành trình tới vùng Vịnh.

Cảng Jeddah của Ả-rập Saudi hiện cũng đã rơi vào tình trạng quá tải, theo một lãnh đạo doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc nhập nguyên liệu cho sản xuất, bao gồm bao bì thực phẩm.

Các container lạnh chở thực phẩm — chiếm tỷ trọng lớn trong hàng hóa tới vùng Vịnh — đặc biệt đáng lo ngại vì thời gian bảo quản ngắn. Việc chuyển sang vận tải đường bộ cũng tạo ra nhiều điểm nghẽn logistics.

Ngoài ra, xe tải từ Oman có thể vào UAE dễ dàng, nhưng xe đi chiều ngược lại phải có tài xế mang quốc tịch Oman khi di chuyển trong lãnh thổ nước này, làm tăng thêm phức tạp trong vận chuyển.

Các doanh nghiệp cảnh báo sự gián đoạn có thể khiến hàng hóa bị mắc kẹt ở nhiều nơi trên thế giới, dẫn đến chậm giao hoặc hư hỏng trước khi đến được thị trường vùng Vịnh. Việc đình trệ tại Jebel Ali cũng ảnh hưởng tới các quốc gia như Somalia, Sudan và Yemen, vốn phụ thuộc vào nguồn thực phẩm trung chuyển qua Dubai.

Các nước giàu trong khu vực như UAE và Ả-rập Saudi được cho là sẽ giảm bớt tác động bằng cách trợ giá nhập khẩu hoặc can thiệp để ổn định giá nếu chi phí tăng mạnh.

UAE cho biết nước này đang có dự trữ thực phẩm thiết yếu đủ dùng trong 4 – 6 tháng, trong khi Iran trước chiến tranh cũng cho biết có khoảng 4 triệu tấn lúa mì dự trữ, đủ dùng khoảng 4 tháng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo lượng dự trữ này chỉ giúp kéo dài thời gian. Nếu Eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn sau khoảng hai tháng, đó sẽ là thời điểm khủng hoảng thực sự bắt đầu.

Vũ Hạo