Thuế quan Trump: Tại sao tác động không lớn như dự báo?

Thuế quan Trump: Tại sao tác động không lớn như dự báo?

Tổng thống Trump đã tăng thuế nhập khẩu của Mỹ lên mức cao nhất trong một thế kỷ, nhưng tác động thực tế lại nhẹ hơn nhiều so với dự báo ban đầu. Một nghiên cứu mới từ các nhà kinh tế Harvard và Đại học Chicago giải thích nguyên nhân đằng sau hiện tượng này.

Hàng hóa thường mất vài tuần để đến các cảng Mỹ, có nghĩa là thuế quan thực tế mà các công ty phải trả tăng chậm hơn so với những gì Tổng thống Trump công bố trong suốt năm.

Giá hàng hóa đã tăng và các doanh nghiệp phụ thuộc vào sản phẩm và vật tư nhập khẩu đã gặp khó khăn, với một số phải đóng cửa. Tuy nhiên, các tác động vẫn chưa được cảm nhận mạnh mẽ như một số chuyên gia dự đoán. Điều này xảy ra sau khi Tổng thống Trump công bố thuế quan hai chữ số đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia trên toàn thế giới vào đầu tháng 4.

Nghiên cứu cho thấy mức thuế quan thực tế mà các nhà nhập khẩu phải trả thấp hơn đáng kể so với các con số thuế quan mà ông Trump đã công bố. Các nguyên nhân bao gồm miễn trừ cho một số quốc gia và ngành công nghiệp, mức thuế đã được giảm cho một số hàng hóa khi chúng đến Mỹ và việc lẩn tránh quy định của một số công ty.

Bằng cách phân tích doanh thu thuế quan của Chính phủ và giá trị hàng nhập khẩu, các nhà kinh tế kết luận mức thuế quan thực tế của Mỹ chỉ là 14.1% vào cuối tháng 9. Con số này chỉ bằng khoảng một nửa mức thuế quan mà chính quyền đã chính thức công bố.

Mức thuế quan trung bình có trọng số thương mại đối với Mỹ là 27.4% vào tháng 9 theo danh nghĩa, các tác giả ước tính, giảm từ mức đỉnh 32.8% vào tháng 4.

“Thuế quan thực tế thấp hơn nhiều so với những gì đã được công bố, và đó là một trong những lý do tại sao các tác động không lớn như lo ngại”, bà Gita Gopinath, nhà kinh tế Harvard và cựu Phó Tổng Giám đốc điều hành đầu tiên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cho biết.

Ba nguyên nhân chính làm giảm tác động thuế quan

Một yếu tố quan trọng là miễn trừ cho các sản phẩm đang trên tàu đến Mỹ khi thuế quan được công bố. Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển đến các cảng Mỹ thường mất vài tuần, có nghĩa là thuế quan mà các doanh nghiệp phải trả tăng chậm hơn so với những gì ông Trump công bố trong suốt năm.

Các miễn trừ cho sản phẩm và quốc gia bao gồm chất bán dẫn và một số sản phẩm chứa chúng – động thái được xem rộng rãi như một ưu đãi cho các giám đốc điều hành công nghệ. Mặc dù các quan chức cho biết họ sẽ công bố thêm thuế quan đối với chip và điện tử, nhưng những điều đó vẫn chưa xảy ra.

Kết quả là các công ty đã trả mức thuế quan thực tế 9% đối với chip được đưa vào Mỹ, thấp hơn nhiều so với mức thuế quan đối với các hàng hóa khác, theo ước tính của các tác giả bài nghiên cứu. Xuất khẩu từ những nơi sản xuất nhiều chất bán dẫn, như Đài Loan, phải đối mặt với mức thực tế thấp hơn nhiều (8%) so với mức chính thức (28%).

Canada và Mexico cũng nhận được miễn trừ đáng kể từ những mức thuế quan danh nghĩa cao mà ông Trump áp đặt lên họ năm ngoái. Nhiều hàng hóa chủ yếu được sản xuất ở Bắc Mỹ đủ điều kiện để được hưởng thuế quan bằng 0% theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada, mà ông Trump đã ký trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Do thuế quan của Mỹ nhìn chung thấp trong quá khứ, nhiều công ty đã không bận tâm khai báo rằng hàng hóa của họ tuân thủ hiệp định thương mại khi nộp biểu mẫu hải quan. Nhưng năm 2025, khoảng 90% hàng hóa đến từ Canada và Mexico được khai báo là tuân thủ, tăng từ dưới 50% năm trước.

Việc lẩn tránh thuế quan cũng đã giảm mức thuế quan thực tế mà các công ty phải trả. Các công ty có thể theo đuổi nhiều chiến lược để thay đổi thông tin trên biểu mẫu hải quan về nội dung, giá trị hoặc xuất xứ sản phẩm và trả mức thuế quan thấp hơn so với mức họ phải trả.

Khi mối lo ngại về khả năng chi trả gia tăng, chính quyền Trump có thể đưa ra thêm miễn trừ và hoãn các kế hoạch thuế quan. Trong ngày 31/12/2025, ông Trump đã ban hành lệnh hoãn kế hoạch tăng thuế quan đối với bàn trang điểm, tủ bếp và đồ nội thất bọc da thêm 1 năm.

Bộ Thương mại Mỹ cũng đã rút lại kế hoạch sơ bộ áp đặt thuế quan đối với một số mặt hàng mì ống Italia nhập khẩu, nói rằng một số nhà sản xuất mì ống đã giải quyết mối lo ngại của Mỹ về các thông lệ không công bằng.

Ai thực sự gánh chịu chi phí thuế quan?

Hiện tượng này không có nghĩa là thuế quan không gây gánh nặng cho các công ty và người tiêu dùng Mỹ. Trong bài nghiên cứu, các tác giả dẫn lại bằng chứng cho thấy người Mỹ đang gánh chịu chi phí của thuế quan Trump, trái ngược với những gì ông và các cố vấn đã tuyên bố.

Khi Mỹ áp đặt thuế quan, nhà nhập khẩu – thường là một doanh nghiệp Mỹ – phải trả khoản tiền đó cho Chính phủ. Nhưng ai thực sự gánh chịu toàn bộ chi phí thuế quan là một câu hỏi khác. Các nhà máy nước ngoài xuất khẩu sản phẩm sang Mỹ có thể hấp thụ chi phí nếu họ giảm giá họ tính cho người mua Mỹ để bù đắp thuế quan.

Đây là điều mà chính quyền Trump lập luận sẽ xảy ra. Nhưng bà Gopinath và đồng tác giả Brent Neiman của Đại học Chicago tính toán rằng các nhà nhập khẩu Mỹ, không phải nhà cung cấp nước ngoài, đang gánh chịu phần lớn chi phí. Họ ước tính rằng 94% chi phí thuế quan được “chuyển giao” cho các công ty Mỹ năm 2025. Điều này so với khoảng 80% trong năm 2018-19, khi Trump áp đặt nhiều thuế quan lên Trung Quốc.

Các nhà kinh tế chỉ có dữ liệu vài tháng kể từ khi thuế quan có hiệu lực đầy đủ, nên sẽ có thêm nhiều thông tin trong năm tới. Tuy nhiên, thuế quan đã tái định hình thương mại toàn cầu một cách đáng kể.

Ví dụ rõ ràng nhất là thị phần của Trung Quốc trong nhập khẩu Mỹ đã giảm mạnh từ 22% cuối năm 2017 xuống chỉ còn 8% cuối năm 2025.

Người tiêu dùng và nhà sản xuất Mỹ phải gánh chịu chi phí cao hơn. Nghiên cứu tháng 11 từ Trường Kinh doanh Harvard và các trường khác cho thấy thuế quan đã đẩy giá hàng nhập khẩu tăng gấp đôi so với hàng trong nước.

Bà Gopinath và ông Neiman cũng nghiên cứu tác động lên các nhà sản xuất Mỹ – những người thường phụ thuộc vào linh kiện và kim loại nước ngoài. Kết quả cho thấy các ngành bị ảnh hưởng nặng nhất bao gồm: Xe tải hạng nặng, xe xây dựng, ô tô và phụ tùng, dụng cụ nông nghiệp, cùng máy móc dầu khí.

“Ý tưởng ban đầu là các công ty nước ngoài muốn bán hàng cho thị trường tiêu dùng mạnh nhất thế giới sẽ phải trả thuế quan”, bà Gopinath giải thích. “Nhưng thực tế, chính các công ty Mỹ đang gánh chịu chi phí, không phải công ty nước ngoài”.

Vũ Hạo