Quỹ đầu tư 2.2 ngàn tỷ USD của Na Uy dùng AI để sàng lọc khoản đầu tư

Quỹ đầu tư 2.2 ngàn tỷ USD của Na Uy dùng AI để sàng lọc khoản đầu tư

Trong ngày 26/02, quỹ đầu tư quốc gia 2.2 ngàn tỷ USD của Na Uy – một trong những nhà đầu tư lớn nhất thế giới – tuyên bố đang sử dụng AI để sàng lọc các khoản đầu tư về rủi ro danh tiếng và đạo đức.

Norges Bank Investment Management (NBIM) quản lý quỹ được thành lập những năm 1990 để đầu tư doanh thu từ ngành dầu khí Na Uy. Quỹ này đầu tư vào hơn 7,200 công ty trên 60 quốc gia và nắm giữ khoảng 1.5% tổng cổ phiếu niêm yết công khai toàn cầu.

AI Claude giúp phát hiện rủi ro trong 24 giờ

Quỹ NBIM từ lâu có ảnh hưởng lớn đến thị trường toàn cầu và đầu tư ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị). Quỹ sử dụng ảnh hưởng và quyền biểu quyết để đặt kỳ vọng cho các công ty đầu tư, bao gồm tác động đến con người, môi trường và xã hội.

Theo báo cáo đầu tư có trách nhiệm hàng năm, đội ngũ quản lý đang sử dụng AI để cung cấp thông tin quản trị và bền vững cho các quản lý danh mục.

Phát ngôn viên NBIM cho biết đội ngũ giám sát rủi ro ESG bắt đầu sử dụng mô hình AI Claude của Anthropic trong công việc hàng ngày từ tháng 11/2024. Kể từ đó, nó đã trở thành “công cụ quan trọng trong giám sát rủi ro ESG trên toàn danh mục đầu tư”.

Năm 2025, NBIM triển khai các mô hình AI ngôn ngữ lớn để sàng lọc tất cả công ty ngay từ ngày đầu gia nhập danh mục cổ phiếu.

“Những công cụ này giúp chúng tôi quét nhanh chóng nhiều thông tin công khai vượt xa phạm vi của các nhà cung cấp dữ liệu thường có”, trích từ báo cáo. “Khi rủi ro xuất hiện, AI tiến hành tìm kiếm sâu hơn và cung cấp tóm tắt theo ngữ cảnh”.

Nicolai Tangen, Giám đốc điều hành Norges Bank Investment Management (NBIM), phát biểu tại buổi họp báo công bố kết quả hoạt động năm 2024 của công ty tại trụ sở Norges Bank ở Oslo, Na Uy, ngày 29/01/2025.

Phát hiện được những rủi ro truyền thông bỏ lỡ

NBIM nhận đánh giá rủi ro do AI tạo ra hàng ngày cho các khoản đầu tư thực hiện ngày hôm trước, cho phép đội ngũ ngay lập tức xem xét cách giảm thiểu rủi ro.

“Trong 24 giờ sau đầu tư, các công cụ AI đánh dấu công ty mới với liên kết tiềm tàng đến lao động cưỡng bức, tham nhũng hoặc gian lận”, NBIM cho biết.

“Thường xuyên, thông tin này không được nắm bắt trong truyền thông quốc tế hay cảnh báo của nhà cung cấp dữ liệu. Trong nhiều trường hợp, chúng tôi đã xác định và bán những khoản đầu tư này trước khi thị trường phản ứng, tránh được tổn thất tiềm tàng”.

NBIM cho biết việc sử dụng AI đặc biệt có giá trị để nghiên cứu các công ty nhỏ ở thị trường mới nổi, nơi tin tức có thể chỉ giới hạn ở các cơ quan truyền thông nhỏ bằng ngôn ngữ địa phương.

CEO NBIM Nicolai Tangen cho biết AI đang thay đổi cách họ làm việc như nhà đầu tư, nhấn mạnh tính bền vững và quản trị “không thể tách rời khỏi hiệu suất tài chính”.

Quỹ đầu tư hiện có tổng giá trị tài sản ròng (NAV) khoảng 2.2 ngàn tỷ USD và đạt lợi nhuận 246.9 tỷ USD năm 2025. Gần 40% đầu tư là cổ phiếu Mỹ, với những cổ phiếu có vốn hóa cao nhất gồm 1.3% Nvidia, 1.2% Apple và 1.3% Microsoft. NBIM cũng đầu tư vào tài sản cso thu nhập cố định, bất động sản và cơ sở hạ tầng năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, năm ngoái, một số quyết định liên quan đến đạo đức của quỹ đã gây tranh cãi và hứng chịu những lời chỉ trích từ Nhà Trắng.

Tháng 9 năm ngoái, Bộ Ngoại giao Mỹ bày tỏ với CNBC sự “rất lo lắng” về việc NBIM quyết định rút vốn khỏi hãng sản xuất máy móc Caterpillar và 5 ngân hàng Israel. Lý do được đưa ra là “rủi ro không thể chấp nhận” khi các công ty này có thể đang góp phần vào những vi phạm quyền con người tại các lãnh thổ Palestine.

Phát ngôn viên Mỹ cho rằng việc NBIM thoái vốn khỏi Caterpillar “có vẻ như dựa trên những cáo buộc thiếu căn cứ nhắm vào Caterpillar và Chính phủ Israel”.

Đáp lại, Bộ trưởng Tài chính Na Uy Jens Stoltenberg khẳng định việc rút vốn “không phải là quyết định mang tính chính trị”.

Trước tháng 11/2025, Ban Điều hành Ngân hàng Trung ương Na Uy là cơ quan quyết định việc loại bỏ các công ty khỏi danh mục đầu tư hoặc đưa vào danh sách theo dõi. Các quyết định này được đưa ra dựa trên khuyến nghị của Hội đồng Đạo đức – cơ quan độc lập do Bộ Tài chính Na Uy chỉ định.

Tuy nhiên, sau những tranh cãi về các khoản thoái vốn năm ngoái, những quy định tạm thời đã được ban hành. Một ủy ban do chính phủ thành lập dự kiến sẽ trình bày đánh giá về khung đạo đức của NBIM trong năm nay.

Theo các quy định tạm thời, Ngân hàng Trung ương Na Uy (Norges Bank) không còn quyền quyết định việc theo dõi hay loại trừ công ty khỏi quỹ. Tuy nhiên, ngân hàng vẫn có thể hủy bỏ các quyết định loại trừ hoặc đưa vào danh sách theo dõi đã ban hành trước đó. Đồng thời, Hội đồng Đạo đức cũng bị tạm dừng quyền đề xuất theo dõi hay loại trừ cho đến khi việc đánh giá khung đạo đức hoàn tất.

“Xung đột tại Gaza và những tranh luận về khung đạo đức của quỹ cũng như đầu tư vào Israel đã minh chứng rõ ràng trong năm 2025 việc này có thể phức tạp và khó khăn đến mức nào trong thực tế”, ông Tangen chia sẻ trong báo cáo ngày 26/2.

“Trong lúc khung đạo đức của quỹ đang được rà soát lại, chúng tôi vẫn tiếp tục hoạt động đầu tư có trách nhiệm, củng cố mối liên hệ giữa quyền sở hữu và các quyết định đầu tư, đồng thời tập trung vào những yếu tố có ý nghĩa về mặt tài chính”.

Vũ Hạo