Ông Trump khởi động siêu chu kỳ hàng hóa 2026

Ông Trump khởi động siêu chu kỳ hàng hóa 2026

Một tuyên bố chính thức do Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ban hành ngày 14/01/2026 có tiêu đề về hoạt động nhập khẩu khoáng sản nhưng nội dung nhắc đến cụm từ “an ninh quốc gia” 21 lần và “quốc phòng” 8 lần. Có thể thấy Nhà Trắng đang rất coi trọng vấn đề tài nguyên thiết yếu và sẽ có những hành động quyết liệt trong năm 2026.

Tổng thống Mỹ Donald Trump

Năm 2026 mở đầu bằng một chuỗi các biến động dồn dập khiến cộng đồng quốc tế phải bàng hoàng như vụ quân đội Mỹ bắt giam vợ chồng lãnh đạo Venezuela, Tổng thống Trump bất hòa với đồng minh châu Âu vì Greenland, căng thẳng quan hệ Mỹ – Iran, Chủ tịch Fed bị điều tra hình sự, ….

Trong khi thế giới mải mê theo dõi những chuyển biến quân sự, chính trị, ngoại giao sốt dẻo, một văn bản mang tính bước ngoặt đã được ký ban hành tại Nhà Trắng vào ngày 14/01/2026 mà không nhiều người chú ý tới.

Chuỗi sự kiện từ “lo ngại” tới “hành động”

Ngày 15/4/2025, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp chỉ đạo Bộ trưởng Thương mại Mỹ khởi xướng một cuộc điều tra theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Mục đích là nhằm xác định xem việc nhập khẩu “các khoáng sản thiết yếu đã qua chế biến và các sản phẩm dẫn xuất” (PCMDPs) có đe dọa đến an ninh quốc gia của Mỹ hay không.

Ngày 24/10/2025, Bộ trưởng Thương mại Mỹ đã đệ trình báo cáo kết quả điều tra lên ông Trump với kết luận rằng: PCMDPs đang được nhập khẩu với số lượng và tính chất đe dọa gây tổn hại tới an ninh quốc gia Mỹ. Tính đến năm 2024, Mỹ phụ thuộc 100% vào nhập khẩu ròng đối với 12 loại khoáng sản quan trọng và phụ thuộc từ 50% trở lên đối với 29 loại khác.

Ngày 14/01/2026 vừa qua, Tổng thống Trump đã ký Tuyên bố về việc “Điều chỉnh hoạt động nhập khẩu khoáng sản quan trọng đã qua chế biến và các sản phẩm dẫn xuất vào Mỹ”, vạch ra đối sách cụ thể với các điểm nhấn chiến lược sau:

Thứ nhất, đồng thuận với kết luận về an ninh quốc gia: Ông Trump xác nhận sự phụ thuộc vào nhập khẩu PCMDPs là mối đe dọa tới an ninh quốc gia. Các khoáng sản này được xác định là thiết yếu cho quốc phòng (tên lửa, máy bay tiêm kích) và hạ tầng trọng yếu (năng lượng, viễn thông).

Thứ hai, đàm phán trước:  Tổng thống chỉ đạo Bộ trưởng Thương mại và Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) tiến hành đàm phán các thỏa thuận thương mại với các đối tác nước ngoài liên quan các khoáng sản thiết yếu. Mục đích là nhằm đa dạng hóa nguồn cung và bảo vệ chuỗi cung ứng khỏi sự gián đoạn.

Thứ ba, các biện pháp hậu đàm phán: Bộ trưởng Thương mại và Đại diện Thương mại Mỹ phải cập nhật kết quả đàm phán cho ông Trump sau 180 ngày (tức vào ngày 14/07/2026). Dựa vào kết quả thương lượng với các đối tác, Tổng thống có thể thực hiện “bất kỳ hành động nào khác mà ông cho là cần thiết” để loại bỏ mối đe dọa an ninh quốc gia.

Tuyên bố ngày 14/01 trực tiếp nhắc đến ba biện pháp là: Đánh thuế nhập khẩu, áp giá nhập khẩu tối thiểu, và áp giá sàn thương mại.

Diễn biến giai đoạn 4/2025 – 1/2026 cho thấy Mỹ đã hoàn tất quy trình pháp lý để chuyển từ trạng thái “quan ngại” sang “hành động”. Bằng cách sử dụng thời hạn đàm phán 180 ngày như một đòn bẩy, Washington đang gây sức ép để các đối tác thương mại phải tham gia vào một trật tự kinh tế khoáng sản mới do Mỹ dẫn dắt. Trong trật tự mới này, giá cả sẽ được kiểm soát thông qua giá sàn để bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng, thay vì để thị trường tư nhân quyết định như trước đây.

“Tuyên ngôn độc lập về kinh tế”

Tuyên bố ngày 14/1/2026 không đơn thuần là một sắc lệnh áp thuế quan thương mại thông thường, mà thể hiện bước chuyển biến căn bản trong tư duy quản lý kinh tế của Chính phủ Mỹ.

Trong suốt nhiều thập kỷ, chiến lược cốt lõi của Washington dựa trên niềm tin rằng giá nguyên liệu thấp là một món quà kinh tế, giúp kích thích tiêu dùng và giữ lạm phát thấp, đồng thời ngăn cản các loại tài sản thực có giá trị cao cạnh tranh với vị thế thống trị của đồng USD.

Tuy nhiên, Tuyên bố ngày 14/01 đã phải thừa nhận rằng lợi ích kinh tế trong các thập kỷ trước đã biến thành mối đe dọa với an ninh quốc gia ngày nay.

Các thuật toán giao dịch, hợp đồng quyền chọn và các con số trên bảng cân đối kế toán không thể thay thế cho kim loại bạc, đồng, thép, lithium hay đất hiếm trong việc xây dựng một nền quốc phòng mạnh mẽ và một ngành công nghiệp hiện đại.

Về bản chất, Tuyên bố ngày 14/1 chính là một “tuyên ngôn độc lập về kinh tế” nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào nguồn cung giá rẻ từ bên ngoài, đánh dấu sự thoái trào của kỷ nguyên tài chính hóa với các hợp đồng phái sinh và sự trỗi dậy của kỷ nguyên công nghiệp hóa dựa trên các sản phẩm vật chất. 

Sự thay đổi trong quan điểm kinh tế của Chính phủ Mỹ:

Nguồn gốc của sự đảo chiều tư duy ở Washington

Tại sao chính quyền Trump lại quyết định phá bỏ logic kinh tế truyền thống để theo đuổi một chính sách bị coi là “can thiệp thô bạo” vào thị trường?

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ nói riêng và phương Tây nói chung được hưởng nguồn khoáng sản thiết yếu giá rẻ từ Trung Quốc và các nước đang phát triển, từ đó giúp giảm chi phí sản xuất xe điện, điện thoại thông minh, năng lượng tái tạo và vũ khí.

Tuy nhiên, mức giá thấp này kéo theo một hệ lụy nguy hiểm là ngành công nghiệp khoáng sản của phương Tây bị bóp nghẹt.

Ngành khai khoáng đòi hỏi vốn rất lớn, có rủi ro cao, và thời gian triển khai dài. Các tập đoàn chỉ đầu tư khai thác mỏ nếu tin chắc rằng nhu cầu và giá sẽ cao ổn định trong nhiều năm tới.

Việc Trung Quốc trợ giá cho doanh nghiệp khai thác nội địa và nới lỏng các quy định môi trường đã khiến giá khoáng sản thấp một cách giả tạo, dưới mức chi phí sản xuất ở Mỹ.

Hệ quả là các mỏ phải đóng cửa, dòng tiền đầu tư tháo chạy khỏi ngành khai khoáng để đổ dồn vào những kênh đầu tư dễ kiếm ăn hơn như trái phiếu chính phủ, cổ phiếu công nghệ, ….

Khi dòng tiền rời bỏ “đất đá” để lên “đám mây”, năng lực sản xuất của Mỹ cũng tan biến, dẫn tới phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu.

Mức độ phụ thuộc nhập khẩu của Mỹ đối với một số khoáng sản trọng yếu năm 2024:

Tuyên bố của ông Trump cũng khẳng định: “Việc khai thác khoáng sản trong nước không bảo vệ an ninh quốc gia nếu Mỹ vẫn phụ thuộc vào một quốc gia nước ngoài để chế biến loại khoáng sản đó”. Đây chính là lý do tại sao văn bản ngày 14/01 tập trung vào “khoáng sản đã qua chế biến” và “sản phẩm dẫn xuất” chứ không đơn thuần là quặng thô.

Tuyên bố của Tổng thống Trump trực tiếp nhắc tới 12 loại kháng sản, nhưng danh sách khoáng sản thiết yếu mà Cục Khảo sát Địa chất Mỹ công bố vào tháng 11/2025 có tổng cộng 60 loại, tất cả đều rất quan trọng với 16 lĩnh vực hạ tầng trọng yếu.

3 đối sách quyết liệt

Câu chuyện tự chủ nguồn cung khoáng sản đã trở thành vấn đề an ninh quốc gia, và do vậy chính phủ Mỹ sẽ sẵn sàng dùng tới những công cụ mạnh tay nhất.

Năm 2025 và đầu năm 2026, giá nhiều loại khoáng sản thiết yếu như bạc, đồng cobalt, … đã tăng mạnh lên đỉnh nhiều năm, nhưng chừng đó vẫn chưa đủ.

Không ai dám đầu tư 10 tỷ USD vào một mỏ quặng trong 10 năm khi giá bán có thể bị các ngân hàng Phố Wall đánh sập vào tuần sau bằng việc giao dịch hợp đồng phái sinh trên giấy.

Ba biện pháp mà Tổng thống Trump vạch ra trong Tuyên bố ngày 14/01 chính là đảm bảo chắc chắn nhất cho các doanh nghiệp khai thác và chế biến nội địa.

Nói cách khác, Mỹ đang khuyến khích các nhà đầu tư rót vốn vào các dự án kéo dài 10-20 năm mà không sợ bị phá sản bởi các cú sốc cung cầu giả tạo. Chính phủ Mỹ sẽ đánh thuế khoáng sản nhập khẩu, áp giá nhập khẩu tối thiểu, và/hoặc áp giá sàn thương mại để đảm bảo giá không giảm xuống dưới ngưỡng hòa vốn của các doanh nghiệp. Các chính sách này cũng sẽ bảo hộ ngành khoáng sản trong nước trước các chiến thuật trợ giá và bán phá giá của đối thủ nước ngoài.

Giá khoáng sản cao hơn có thể làm giá thành laptop và iPhone tăng lên, nhưng điều mà chính phủ Mỹ quan tâm nhất là có đủ nguyên liệu để sản xuất tên lửa, xe tăng, máy bay tàng hình. Nhu cầu của chính phủ Mỹ đơn giản là không co giãn theo giá, dù giá có tăng gấp đôi hay gấp ba, việc mua sắm cho mục đích quốc phòng và an ninh quốc gia vẫn phải được ưu tiên.

Đồng hồ đếm ngược 180 ngày

Thời hạn từ tháng 1 đến tháng 7/2026 là lúc diễn ra những cuộc đàm phán căng thẳng và sự tái lập các chuỗi cung ứng với đối tác thân thiện hơn (friend-shoring). Hiện nay đang là khoảng thời gian “tranh tối tranh sáng” giữa lúc chính sách được công bố và lúc được thực thi đầy đủ.

Các doanh nghiệp hạ nguồn (sử dụng khoáng sản làm nguyên liệu sản xuất) sẽ phải tìm cách chốt các hợp đồng bao tiêu dài hạn với các nhà cung cấp được Mỹ phê duyệt để tránh nguy cơ thuế quan sau thời hạn 180 ngày.

Các nhà đầu tư hành động sớm sẽ có lợi thế lớn. Một khi các mức giá sàn được áp dụng chính thức vào giữa tháng 7, giá trị của các công ty khai thác và chế biến trong danh sách ưu tiên sẽ được định giá lại hoàn toàn theo một mặt bằng mới, khác rất nhiều so với hiện tại.

Thị trường khoáng sản đang chuyển dịch từ trạng thái “dư thừa giả tạo” sang trạng thái “khan hiếm thực sự” do các rào cản địa chính trị. Trong 180 ngày tới, dòng vốn sẽ được tái phân bổ từ các tài sản ảo sang các nguồn cung khoáng sản thực chất, các mỏ khai thác và các nhà máy tinh chế. Những người chỉ mải mê theo dõi các “drama” sẽ bỏ lỡ xu hướng lớn định hình thị trường hàng hóa năm 2026.

Đức Quyền