Những điều cần biết về Virus Nipah, triệu chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa hiệu quả

Những điều cần biết về Virus Nipah, triệu chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa hiệu quả

Ấn Độ đang hành động nhanh chóng để ngăn chặn đợt bùng phát virus Nipah tại bang Tây Bengal phía đông sau khi xác nhận 5 ca nhiễm, bao gồm cả bác sĩ và y tá.

Nipah là loại virus chết người chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh nguy hiểm. Theo các chuyên gia, ca nhiễm ở người khá hiếm và thường xuất phát từ việc virus lây lan qua dơi, chủ yếu thông qua trái cây bị nhiễm.

Triệu chứng nguy hiểm

Nhiễm virus Nipah thường bắt đầu với các triệu chứng không đặc hiệu, khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), thời gian ủ bệnh thường từ 4 đến 21 ngày, mặc dù đã có báo cáo về khoảng thời gian dài hơn giữa phơi nhiễm và khởi phát bệnh trong một số trường hợp hiếm gặp tại các đợt bùng phát trước đây.

Bệnh nhân thường xuất hiện bệnh giống cúm đột ngột với các dấu hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Trong một số trường hợp, các triệu chứng hô hấp như ho, khó thở hoặc viêm phổi cũng xảy ra, mặc dù thời gian và mức độ nghiêm trọng có thể thay đổi rất nhiều.

Biến chứng nghiêm trọng và đặc trưng nhất của nhiễm virus Nipah là viêm não. Các triệu chứng thần kinh bao gồm lú lẫn, thay đổi ý thức, co giật hoặc hôn mê, thường xuất hiện vài ngày đến vài tuần sau khi bắt đầu bệnh. Một số bệnh nhân cũng có thể phát triển viêm màng não.

Tỷ lệ tử vong cao, ảnh hưởng lâu dài

Virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, dao động từ 40% đến 75% tùy thuộc vào đợt bùng phát và chủng virus liên quan.

Những người sống sót có thể gặp các ảnh hưởng thần kinh dài hạn, chẳng hạn như co giật dai dẳng hoặc thay đổi tính cách, theo Cơ quan An ninh Y tế Anh. Trong các trường hợp hiếm gặp, viêm não đã được ghi nhận tái phát nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm sau khi nhiễm bệnh ban đầu, do tái phát hoặc tái hoạt động của virus.

Một quan chức điều tiết giao thông trong khi một người khác phun khử trùng khu vực Seelong, bang Johor ở miền nam Malaysia, ngày 10/05/1999. Malaysia đã mở rộng chiến dịch tiêu hủy lợn sang bang Johor và bang Kelantan ở miền đông sau khi các xét nghiệm cho thấy 40 con lợn dương tính với virus Nipah chết người.

Đường lây truyền của virus

Virus Nipah là mầm bệnh lây từ động vật sang người, có thể lây truyền từ động vật sang người và từ người sang người, theo WHO.

Vật chủ tự nhiên chính là dơi ăn quả (loài Pteropus). Con người có thể nhiễm bệnh qua tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc động vật khác bị nhiễm, hoặc khi ăn thực phẩm bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hay phân của dơi. Ngoài ra, lây truyền từ người sang người cũng đã được ghi nhận, đặc biệt qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể của bệnh nhân.

Lịch sử xuất hiện và lây lan

Virus Nipah lần đầu tiên được xác định vào năm 1999 sau đợt bùng phát viêm não và bệnh hô hấp ở những người nuôi lợn tại Malaysia và Singapore. Sự kiện này đã giúp giới y tế công nhận Nipah là mầm bệnh nguy hiểm lây từ động vật sang người.

Từ đó đến nay, các đợt bùng phát tiếp tục được ghi nhận ở Nam Á. Đông bắc Ấn Độ và một số khu vực ở Bangladesh đã báo cáo nhiều ca bệnh, trong đó Bangladesh trải qua các đợt bùng phát gần như hàng năm kể từ năm 2001. Tại miền nam Ấn Độ, bang Kerala ghi nhận đợt bùng phát đầu tiên vào năm 2018, sau đó xuất hiện các ca bệnh rải rác trong những năm tiếp theo.

Ngoài Nam Á, các ca nhiễm cũng đã được báo cáo ở Philippines. Các nghiên cứu khoa học đã xác định dơi ăn quả là vật chứa tự nhiên của virus. Virus Nipah đã được phân lập từ nước tiểu của dơi ở Malaysia, và kháng thể đã được phát hiện ở ít nhất 23 loài dơi trên khắp châu Á cũng như ở các khu vực châu Phi, bao gồm Ghana và Madagascar.

Mặc dù có vật chứa động vật rộng rãi, các đợt bùng phát ở người được xác nhận cho đến nay chỉ giới hạn ở Nam Á và Đông Nam Á, thường xảy ra trong các môi trường nông thôn hoặc bán nông thôn nơi tiếp xúc giữa con người, dơi và động vật nuôi có nhiều khả năng hơn.

“Lây truyền từ người sang người của virus Nipah cũng đã được ghi nhận ở các thành viên gia đình và người chăm sóc bệnh nhân bị nhiễm bệnh”, WHO cho biết.

Nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ chuyển một người đàn ông có triệu chứng nhiễm virus Nipah vào khu cách ly tại một bệnh viện công ở Kozhikode, bang Kerala, miền nam Ấn Độ, ngày 16/09/2023.

Chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu

Hiện tại không có phương pháp điều trị có mục tiêu cho nhiễm virus Nipah và không có vắc-xin được phê duyệt để phòng ngừa. Chăm sóc bệnh nhân chủ yếu là hỗ trợ, tập trung vào quản lý các triệu chứng và biến chứng khi chúng phát sinh.

WHO liệt kê virú Nipah là mầm bệnh ưu tiên theo Kế hoạch Nghiên cứu và Phát triển, xác định các mối đe dọa dịch bệnh cần nghiên cứu khẩn cấp.

Cách phòng ngừa nhiễm virus Nipah

Khi không có vắc-xin, việc phòng ngừa nhiễm virus Nipah dựa vào nhận thức và các biện pháp bảo vệ đơn giản, các cơ quan y tế toàn cầu khuyến nghị.

Phòng ngừa lây truyền từ dơi sang người: Dơi là vật mang chủ yếu của Nipah. Mọi người nên tránh tiêu thụ nhựa cây chà là tươi hoặc trái cây có thể đã bị dơi làm nhiễm bẩn. Đun sôi nước ép cây chà là tươi và rửa kỹ hoặc gọt vỏ trái cây có thể giảm nguy cơ. Bất kỳ loại trái cây nào có dấu hiệu bị dơi cắn nên được loại bỏ.

Phòng ngừa lây truyền từ động vật sang người: Người xử lý động vật bị bệnh, mô của chúng hoặc trong quá trình giết mổ nên đeo găng tay và quần áo bảo hộ. Tiếp xúc với lợn bị nhiễm bệnh nên được giảm thiểu, và các trang trại lợn ở khu vực có dơi ăn quả nên thực hiện các biện pháp bảo vệ thức ăn và chuồng trại khỏi dơi.

Phòng ngừa lây truyền từ người sang người: Tránh tiếp xúc gần, không được bảo vệ với những người nhiễm Nipah. Rửa tay thường xuyên sau khi chăm sóc hoặc thăm người bị bệnh là điều cần thiết để ngăn virus lây lan.

* Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah

Vũ Hạo