Người dân Campuchia đổ xô đi rút tiền, hệ thống ngân hàng chao đảo

Người dân Campuchia đổ xô đi rút tiền, hệ thống ngân hàng chao đảo

Trong ngày 16/03, hàng chục khách hàng gửi tiền đã đổ xô đến trụ sở chính của Ngân hàng Phát triển châu Á – Thái Bình Dương (APD) tại trung tâm Phnom Penh, sau khi ngân hàng bất ngờ thông báo tạm dừng dịch vụ và áp đặt hạn chế rút tiền.

Theo đó, khách hàng chỉ được phép chuyển tối đa 300 USD/ngày từ tài khoản, khiến nhiều người lo ngại về khả năng thanh khoản của ngân hàng.

Trụ sở chính của Ngân hàng Phát triển Châu Á – Thái Bình Dương tại Campuchia. Tháng trước, ngân hàng này đã siết hạn mức rút tiền mặt hằng ngày của người gửi tiền.

Trước đó 5 ngày, APD đã thông báo tạm ngừng hoạt động trong vòng 5 ngày với lý do “bảo trì”. Tuy nhiên, sau khi mở cửa trở lại, ngân hàng tiếp tục duy trì các hạn chế giao dịch, làm dấy lên tâm lý hoảng loạn trong nhóm người gửi tiền.

Truyền thông địa phương cho biết nhiều khách hàng, với số dư từ vài ngàn đến hàng triệu USD, đã kéo đến ngân hàng nhưng không thể vào bên trong.

“Tôi nghĩ có rất nhiều người giống tôi”, một khách hàng giấu tên cho biết, đồng thời nói thêm rằng ngân hàng đã cảnh báo sẽ có hành động pháp lý với những ai lan truyền thông tin bất lợi. “Chúng tôi không thể rút toàn bộ tiền tại quầy hay qua ATM”.

Một khách hàng cho biết cô có khoảng 1,000 USD trong tài khoản, khoản tiền cần thiết để chi tiêu cho gia đình. Trong vòng 4 ngày, cô đã rút toàn bộ số tiền này. Trải nghiệm vừa qua khiến cô mất niềm tin vào việc gửi tiết kiệm.

“Đúng vậy, tôi cảm thấy lo lắng về ngân hàng và không muốn sử dụng nữa”, cô nói.

Một khách hàng sử dụng máy ATM của ABA Bank tại khu phố Toul Tom Poung, Phnom Penh, ngày 1/4. ABA Bank được xem là một trong những ngân hàng hoạt động lành mạnh nhất tại Campuchia. (Ảnh: Ananth Baliga)

Chỉ vài giờ sau đó, Phillip Bank đã lên tiếng khẳng định tình hình tài chính vẫn ổn định, đồng thời bác bỏ các thông tin lan truyền trên Telegram cho rằng ngân hàng này đang đối mặt với các biện pháp quản lý.

Tương tự, Canadia Bank và tổ chức tài chính vi mô LOLC cũng đưa ra thông báo trấn an, thể hiện niềm tin vào sự ổn định của hệ thống ngân hàng Campuchia. Các hiệp hội trong ngành ngân hàng và tài chính vi mô cũng lên tiếng bảo vệ các thành viên, cho rằng những thông tin tiêu cực về một số tổ chức riêng lẻ không phản ánh bức tranh chung của toàn ngành.

Ông Jinho Choi, Trưởng bộ phận kinh tế và kinh tế trưởng tại Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), nhận định rằng hiện chưa có dấu hiệu rủi ro mang tính hệ thống, khi các ngân hàng vẫn duy trì bộ đệm vốn đầy đủ. Theo ông, việc người dân rút tiền tại APD chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý.

“Những sự việc này cho thấy tầm quan trọng của niềm tin đối với hệ thống ngân hàng”, ông nói. “Dù chưa phản ánh căng thẳng mang tính hệ thống, nhưng rủi ro về niềm tin vẫn là một điểm yếu đáng lưu ý”.

Các nhà phân tích cho rằng những diễn biến gần đây phản ánh mối lo ngày càng gia tăng của người gửi tiền về độ vững chắc của hệ thống ngân hàng Campuchia. Ngành ngân hàng nước này đang chịu sự giám sát chặt chẽ hơn trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với nhiều áp lực, theo ông Jayant Menon, Chuyên gia cao cấp tại Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore).

“Thứ nhất là cú sốc kép từ rủi ro và bất định gia tăng ở cả trong nước, khu vực và toàn cầu”, ông nói. “Thứ hai là các áp lực tồn tại từ trước – đặc biệt là hệ quả của các biện pháp hỗ trợ thời kỳ đại dịch – vẫn chưa được xử lý triệt để và tiếp tục đè nặng lên hệ thống”.

Những rủi ro này đến từ nhiều yếu tố. Campuchia phải đối mặt với mức thuế cao áp lên hàng xuất khẩu sang Mỹ từ tháng 4 năm ngoái, trong khi căng thẳng biên giới với Thái Lan đã hai lần leo thang thành xung đột quân sự. Các sự kiện này khiến hàng trăm ngàn lao động di cư phải trở về nước, đồng thời làm suy giảm lượng khách du lịch quốc tế – một nguồn thu quan trọng của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, hoạt động của các trung tâm lừa đảo trong nước và tác động từ cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu cũng tiếp tục làm suy yếu môi trường kinh tế.

Theo Báo cáo Giám sát năm 2025 của Ngân hàng Trung ương Campuchia (NBC), nước này hiện có 59 ngân hàng đang hoạt động, trong đó phần lớn là các ngân hàng có yếu tố nước ngoài chi phối hoặc là chi nhánh của ngân hàng quốc tế.

Tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại đạt khoảng 22% vào cuối năm, cao hơn đáng kể so với mức tối thiểu 15%, cho thấy hệ thống vẫn có bộ đệm vốn tương đối vững.

Tuy nhiên, một phân tích của AMRO từ năm 2024 cảnh báo rằng sức khỏe tài chính của một số ngân hàng vẫn tiềm ẩn rủi ro, dù toàn ngành nhìn chung vẫn duy trì nền tảng vốn mạnh.

Mối lo lớn nhất hiện nay nằm ở chất lượng tài sản. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) toàn ngành đã tăng lên 8.3% trong năm 2025, từ mức 7.1% năm 2024 và chỉ 2.1% vào năm 2020, tương đương mức tăng hơn 300% trong vòng 5 năm.

Các ngân hàng thương mại lớn như Acleda và ABA ghi nhận tỷ lệ nợ xấu lần lượt là 6.9% và 8.1%, trong khi các ngân hàng nhỏ có mức độ tiếp xúc lớn với cho vay vi mô ghi nhận tỷ lệ cao hơn. Khoảng 17.2% danh mục của Phillip Bank là nợ xấu, Prince Bank (vốn liên quan đến đế chế lừa đảo Trần Chí) là 28% và ngân hàng vi mô Hattha Bank (thuộc Thái Lan) ghi nhận 35.6% trong năm 2025.

Văn phòng Ngân hàng Trung ương Campuchia tại Siem Reap. Thống đốc ngân hàng trung ương đã phải ra hai thông cáo để trấn an lo ngại của người gửi tiền về sức khỏe của hệ thống ngân hàng. © Getty Images

Ông Jinho Choi cho rằng nợ xấu tăng lên, cùng với việc tín dụng tập trung vào bất động sản trong bối cảnh thị trường này chững lại, đang buộc hệ thống ngân hàng Campuchia phải bước vào giai đoạn điều chỉnh.

Theo ông, để ổn định hệ thống, cần sớm thiết lập các cơ chế xử lý nợ xấu hiệu quả, đồng thời định hướng lại dòng tín dụng vào những lĩnh vực có năng suất cao hơn trong nền kinh tế.

“Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu – bao gồm giá năng lượng leo thang và biến động mạnh trên thị trường tài chính – những thách thức sẽ càng gia tăng. Vì vậy, việc duy trì ổn định tài chính cần được ưu tiên thông qua truyền thông rõ ràng và hành động phối hợp, bao gồm hỗ trợ thanh khoản khi cần thiết và xử lý có trật tự các tổ chức gặp khó khăn”, ông nói.

Một điểm đáng chú ý là Campuchia hiện chưa có hệ thống bảo hiểm tiền gửi quốc gia, khiến người gửi tiền thiếu cơ chế bảo vệ trong các tình huống rủi ro – điều hiếm thấy trong khu vực ASEAN. Trong nhiều năm qua, các tổ chức quốc tế cùng Ngân hàng Trung ương Campuchia (NBC) đã thảo luận về việc triển khai cơ chế này nhằm tăng niềm tin vào hệ thống và khuyến khích tiết kiệm bằng đồng nội tệ.

Trước diễn biến người dân đổ xô rút tiền tại APD, NBC đã nhanh chóng can thiệp. Thống đốc Chea Serey đăng tải video trên Facebook giải thích về hiện tượng “rút tiền hàng loạt”, nhấn mạnh rằng không ngân hàng nào có thể đáp ứng nếu tất cả người gửi tiền cùng lúc rút tiền. Bà kêu gọi người dân giữ bình tĩnh, đồng thời mô tả tình hình mà không nêu đích danh ngân hàng.

Tuy nhiên, khi tâm lý hoảng loạn lan rộng trên mạng xã hội, bà tiếp tục đăng video thứ hai nhằm trấn an khách hàng của Prince Bank và Panda Bank – hai tổ chức đang trong quá trình thanh lý do bị cáo buộc liên quan đến các hoạt động lừa đảo.

Prince Bank thuộc sở hữu của ông trùm lừa đảo Trần Chí, nhà sáng lập Prince Group. Ông Trần Chí người đã bị trục xuất về Trung Quốc để đối mặt với các cáo buộc hình sự liên quan đến hoạt động lừa đảo quy mô lớn. Cá nhân này cũng bị Bộ Tư pháp Mỹ truy tố, bao gồm các cáo buộc liên quan đến việc thu giữ khoảng 15 tỷ USD tài sản tiền điện tử.

Bà Serey cho biết quá trình thanh lý các ngân hàng này sẽ mất nhiều thời gian và kêu gọi người gửi tiền kiên nhẫn. NBC đã bắt đầu hoàn trả tiền gửi tại Prince Bank từ cuối tháng trước và tại Panda Bank vào ngày 02/04, nhưng với quy mô còn hạn chế.

Kenny, 35 tuổi, một khách hàng của Panda Bank với khoảng 10,000 USD tiền tiết kiệm, cho biết anh từng tin rằng tiền gửi của mình là an toàn trong hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, sau sự việc vừa qua, anh thừa nhận lẽ ra nên tìm hiểu kỹ hơn về ngân hàng.

Một khách hàng khác của Panda Bank cho biết anh đang chờ rút khoản tiền gửi kỳ hạn 20,000 USD. Tuần trước, đơn vị phụ trách thanh lý chỉ gọi một số ít khách hàng đến nhận tiền, khiến nhiều người khác lo lắng và kéo đến ngân hàng.

Dù không nằm trong danh sách được gọi, người này vẫn đến nhưng bị yêu cầu quay lại trong tuần này. Anh cho biết vẫn rất bất an, khi trước đó chỉ những khách hàng có số dư dưới 10,000 USD mới được rút toàn bộ tiền.

“Hiện tại, niềm tin của tôi vào hệ thống ngân hàng gần như bằng 0%”, anh nói. “Chúng tôi gửi tiền vì nghĩ là an toàn, nhưng giờ lại đối mặt với nguy cơ không thể rút hoặc sử dụng tiền”.

NBC cho biết tình hình tại APD chủ yếu xuất phát từ làn sóng rút tiền đột ngột, không phản ánh sự ổn định chung của toàn hệ thống. Cơ quan này đã tăng cường giám sát sau khi xuất hiện áp lực thanh khoản tạm thời tại ngân hàng.

“Phân tích của chúng tôi cho thấy tác động đáng kể chỉ xảy ra ở những ngân hàng chịu áp lực thanh khoản do tin đồn, như trường hợp của APD”, NBC cho biết.

Trong nỗ lực củng cố hệ thống, tháng 2 vừa qua NBC đã ban hành quy định cho phép thành lập các công ty quản lý tài sản nhằm mua lại nợ xấu và tài sản đảm bảo, qua đó làm sạch bảng cân đối kế toán của các ngân hàng.

Cuối tháng trước, cơ quan này cũng đưa ra hướng dẫn để đóng vai trò “người cho vay cuối cùng”, cung cấp thanh khoản bằng USD và đồng riel cho các tổ chức tài chính đủ điều kiện.

Tuy nhiên, theo ông Jayant Menon, hiệu quả của công cụ này có thể bị hạn chế do mức độ đô la hóa cao của nền kinh tế Campuchia.

“Họ có thể in thêm đồng riel, nhưng vấn đề là liệu đó có phải là loại tiền mà các ngân hàng thực sự cần hay không”, ông nói.

Ông cũng cho rằng những lo ngại hiện tại chủ yếu xuất phát từ “một vài trường hợp cá biệt” thay vì rủi ro mang tính hệ thống. Dù vậy, ông nhấn mạnh NBC cần xây dựng một cơ chế xử lý nợ xấu đủ tin cậy để tránh lặp lại các đợt rút tiền hàng loạt như vừa qua.

Dù hệ thống tài chính hiện vẫn ổn định, ông Menon cảnh báo các khó khăn kinh tế nhiều khả năng sẽ chưa sớm hạ nhiệt và có thể lan sang khu vực tài chính.

“Đừng chỉ nhìn vào hệ thống tài chính”, ông nói. “Điều quan trọng là nền kinh tế thực phía sau”.

Vũ Hạo