Mỹ tuyên bố kiểm soát xuất khẩu dầu Venezuela vô thời hạn

Mỹ tuyên bố kiểm soát xuất khẩu dầu Venezuela vô thời hạn

Chính quyền Trump đã công bố kế hoạch kiểm soát toàn bộ việc bán dầu Venezuela trong tương lai và giữ số tiền thu được trong các tài khoản Mỹ. Đây là tuyên bố rõ ràng nhất từ trước đến nay về chiến lược của Washington nhằm đưa dầu thô của quốc gia Nam Mỹ này ra thị trường và kiểm soát tài nguyên có giá trị nhất của họ.

* Ông Trump: Venezuela sẽ giao cho Mỹ tới 50 triệu thùng dầu

* Khủng hoảng ở Venezuela có gây gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu?

Trong ngày 07/01, chính quyền Trump đã phác thảo kế hoạch táo bạo và chưa từng có nhằm nắm quyền kiểm soát việc bán dầu từ Venezuela vô thời hạn, mặc dù vẫn còn nhiều chi tiết chưa rõ ràng về tính khả thi và tính hợp pháp của kế hoạch này.

Trong khi Washington tuyên bố đã có thỏa thuận với Venezuela, công ty dầu khí nhà nước của nước này cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra.

Kế hoạch chưa từng có trong lịch sử hiện đại

Các chi tiết về kế hoạch được tiết lộ trong suốt ngày khi các quan chức nội các tìm cách làm rõ những gì Tổng thống Trump đã phác thảo trên mạng xã hội. Cuối ngày 06/01, ông thông báo Venezuela sẽ sớm bàn giao hàng chục triệu thùng dầu cho Mỹ.

Kế hoạch này vừa táo bạo vừa thiếu chi tiết cụ thể. Không có chính phủ Mỹ nào trong ký ức gần đây đã cố gắng thực hiện quyền kiểm soát hoàn toàn như vậy đối với xuất khẩu dầu của một quốc gia khác một mình. Chương trình dầu đổi lương thực từng giám sát việc sử dụng tiền từ việc bán dầu Iraq, nhưng nó được quản lý bởi Liên hợp quốc chứ không phải một quốc gia đơn lẻ.

“Chúng ta đang chuẩn bị thực hiện thỏa thuận để lấy tất cả dầu”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố tại Capitol trong ngày 06/01. Ông khẳng định chính quyền “không chỉ làm bừa” và cho biết Mỹ không chỉ sẽ tịch thu và bán lượng dầu tương đương hai tháng sản lượng hàng ngày của Venezuela, mà còn tìm cách đảm bảo các công ty dầu mỏ phương Tây “có quyền tiếp cận thị trường Venezuela theo cách công bằng”.

Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright phát biểu tại hội nghị của Goldman Sachs trong ngày 06/01 rằng: “Chúng ta sẽ bán dầu thô từ Venezuela – trước tiên là lượng dầu tích trữ này, sau đó chúng ta sẽ bán toàn bộ sản lượng xuất khẩu từ Venezuela mãi mãi”.

Ông Wright, một cựu giám đốc điều hành ngành dầu mỏ, giải thích thêm: “Chúng ta cần có đòn bẩy và quyền kiểm soát việc bán dầu để thúc đẩy những thay đổi cần thiết ở Venezuela”.

Kế hoạch này được đưa ra khi chính quyền Trump đang thúc đẩy các công ty năng lượng Mỹ nâng cấp cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Venezuela và phục hồi sản lượng đang sụt giảm. Theo Bộ Năng lượng, Mỹ cũng đang có chọn lọc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với ngành dầu mỏ Venezuela như một phần của nỗ lực này.

Doanh thu từ việc bán dầu sẽ được giữ trong các tài khoản Kho bạc Mỹ – một động thái nhằm bảo vệ số tiền thu được khỏi các chủ nợ của Venezuela, theo nguồn tin thân cận. 

“Chúng ta không đánh cắp dầu của ai cả”, ông Wright khẳng định trong cuộc phỏng vấn với CNBC. “Chúng ta sẽ khởi động lại việc bán dầu Venezuela trên thị trường dầu thô toàn cầu, đặt tiền vào các tài khoản mang tên Venezuela và đưa những quỹ đó trở lại Venezuela vì lợi ích của người dân Venezuela”.

Tuyên bố này nhằm đáp trả những chỉ trích rằng Mỹ đang chiếm đoạt tài nguyên của Venezuela. Tuy nhiên, việc Mỹ kiểm soát hoàn toàn quá trình bán dầu và quản lý doanh thu vẫn là những câu hỏi về chủ quyền kinh tế của Venezuela.

Gỡ bỏ trừng phạt “có chọn lọc”

Trong thông tin được công bố vào ngày 06/01, Bộ Năng lượng Mỹ tiết lộ họ đã bắt đầu tiếp thị dầu Venezuela với sự hỗ trợ của các thương gia hàng hóa và ngân hàng. Chính quyền sẽ dỡ bỏ trừng phạt “có chọn lọc” để tạo thuận lợi cho việc bán dầu của Venezuela.

Ban đầu, các thùng dầu sẽ đến từ lượng dầu thô mà Venezuela đang tích trữ trong kho, đã đầy ắp do lệnh phong tỏa của Mỹ và đang đe dọa buộc một số hoạt động sản xuất phải ngừng lại. Theo Wright, kế hoạch này nhằm “làm cho dầu thô đó lưu chuyển trở lại và bán nó”.

Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ hai bên đã tiến tới thỏa thuận hay chưa. Trong khi ông Rubio nói thỏa thuận “gần như được ký kết”, phát ngôn viên Nhà Trắng Taylor Rogers tuyên bố hai bên đã đạt được thỏa thuận hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, công ty dầu khí nhà nước Venezuela (Petróleos de Venezuela – PDVSA) chỉ xác nhận vào ngày 06/01 rằng “các cuộc đàm phán đang diễn ra dưới khuôn khổ tương tự như hiện đang có hiệu lực với các công ty quốc tế”, mà không khẳng định đã có thỏa thuận hoàn chỉnh. Cả công ty và chính phủ Venezuela – hiện được lãnh đạo bởi Delcy Rodríguez kể từ khi lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro cuối tuần – đều chưa xác nhận các chi tiết được cung cấp bởi các quan chức Trump.

Đặc biệt, không rõ liệu Venezuela có dự định để Washington kiểm soát số tiền thu được từ việc bán dầu như các quan chức chính quyền Trump đã tuyên bố hay không.

Allen S. Weiner, giám đốc Chương trình Luật Quốc tế và So sánh tại Stanford, cảnh báo kế hoạch này có thể vi phạm luật pháp quốc tế: “Nếu bạn ký thỏa thuận vì bị ép buộc bằng vũ lực, điều đó là bất hợp pháp”. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận triển vọng thực thi luật quốc tế trong trường hợp này bị hạn chế, ít nhất là trong thời gian ngắn.

Vấn đề về thẩm quyền pháp lý trong nước cũng chưa được làm rõ. Không rõ chính quyền sẽ dựa vào cơ sở pháp lý nào để tịch thu và sử dụng tiền dầu theo ý muốn. Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền kiểm soát chi tiêu chính phủ, cấm chi tiêu bất kỳ khoản tiền nào ngoài phân bổ được luật pháp cho phép.

Vũ Hạo