Bên trong cuộc chiến Long – Short đẩy giá bạc lên trên 100 USD/ounce

Bên trong cuộc chiến Long – Short đẩy giá bạc lên trên 100 USD/ounce

Việc giá bạc vượt mốc 100 USD/ounce và tiếp tục tăng mạnh những ngày cuối tháng 1/2026 vừa là hệ quả tất yếu của các nhân tố cung – cầu căn bản, vừa là kết quả của cuộc đấu trí, đấu sức kịch tính giữa hai phe Mua – Bán (Long – Short) trên thị trường phái sinh.

Cuộc đấu không khoan nhượng giữa hai phe Long – Short

Cuối tháng 1/2026, báo giới đồng loạt đưa tin giá bạc quốc tế lần đầu tiên vượt 100 USD/ounce, và có lúc tiệm cận 110 USD/ounce. Loại giá được nhắc tới ở đây là giá hợp đồng tương lai bạc giao tháng 3/2026 được giao dịch trên sàn Comex ở New York.

Trong điều kiện thị trường thông thường, có tới 99% giao dịch hợp đồng tương lai (futures) ở Comex kết thúc bằng việc thanh toán tiền mặt và chỉ chưa đầy 1% thực sự dẫn đến việc giao nhận vật chất.

Theo luật chơi, bên Bán (Short) luôn nắm quyền chủ động. Sau Ngày thông báo đầu tiên (FND), bên Bán có quyền quyết định phát đi “Thông báo ý định giao hàng” vào bất cứ lúc nào. Sau khi bên Bán thông báo, hệ thống của Comex sẽ chạy thuật toán để tìm và chỉ định một bên Mua (Long) tương ứng buộc phải nhận hàng và thanh toán toàn bộ giá trị hợp đồng.

Bên Mua hoàn toàn trong thế bị động, không có quyền yêu cầu tất toán tiền mặt hay giao nhận vật chất, và khi Comex đã chỉ định nhận vật chất, bên Mua không có quyền từ chối, không được phép chuyển nhượng cho bên khác.

Cơ chế này vốn được thiết kế để bảo vệ bên Bán. Việc nhận hàng vật chất đồng nghĩa với gánh nặng phải xoay đủ tiền mặt để thanh toán cho bên Bán, chi phí lưu kho, bảo hiểm, an ninh và vận chuyển rất đắt đỏ. Trong điều kiện bình thường, giới đầu cơ bên Mua thường đóng vị thế trước ngày thông báo đầu tiên (FND) để tránh rủi ro phải ôm hàng tấn kim loại về nhà.

Thế nhưng vào cuối năm 2025 và đầu 2026, gió đã đổi chiều. Trong bối cảnh nguồn cung bạc vật chất khan hiếm tột độ, giao nhận vật chất không còn là kịch bản bị lẩn tránh mà trở thành giấc mơ được săn đuổi.

Ngày càng nhiều bên Mua không phải là những tay lướt sóng kiếm lời từ chênh lệch giá, mà là những nhà máy công nghiệp đang khát nguyên liệu cho dây chuyền trị giá hàng tỷ USD. Những người Mua công nghiệp này không bán hợp đồng trước ngày thông báo đầu tiên, mà kiên quyết nắm giữ hợp đồng, sẵn sàng nhận hàng bằng mọi giá.

Nếu bên Bán là các mỏ khai thác hay nhà máy tinh chế có sẵn bạc trong kho, họ sẽ phát thông báo và giao hàng bình thường. Nhưng phần lớn phe Bán hiện nay là các tay đầu cơ tài chính không sở hữu bất kỳ thỏi bạc nào. Nếu nhóm đầu cơ này nhất quyết không gửi thông báo chủ động giao hàng thì sao?

Khi ngày đáo hạn hợp đồng đến gần, nếu không muốn giao hàng, bên Bán buộc phải đóng vị thế bằng cách mua lại hợp đồng tương lai (việc bán một hợp đồng và mua một hợp đồng sẽ bù trừ nghĩa vụ cho nhau).

Nếu không đóng được vị thế trước ngày giao dịch cuối cùng và cũng không có hàng để giao, bên Bán sẽ bị sàn giao dịch tuyên bố vỡ nợ. Đây chính là lúc phe Mua thể hiện quyền lực tối thượng của mình: Họ không có quyền yêu cầu giao hàng, nhưng lại có quyền “thi gan”.

Bên Mua nhất quyết không bán lại hợp đồng với giá hiện hành, ép bên Bán phải chào mua với giá ngày càng điên rồ: từ 85 lên 90, 95 và cuối cùng phá vỡ mốc 100 USD/ounce như thực tế đã diễn ra vào ngày 23/01/2026. Đây chính là hiện tượng “Ép mua” (Short Squeeze) kinh điển.

Khi giao hàng biến thành giao tiền

Bình quân cả năm 2025, mỗi tháng có khoảng 40 triệu ounce bạc được yêu cầu giao nhận vật chất qua sàn Comex. Riêng tháng 12 có xấp xỉ 13,000 hợp đồng, tương đương 65 triệu ounce bạc, được yêu cầu giao hàng (mỗi hợp đồng có quy mô 5,000 ounce).

Tuy nhiên, một thống kê từ GoldBroker cho thấy trong số 65 triệu ounce được yêu cầu giao nhận vào tháng 12, có tới 95% được giải quyết thông qua cơ chế “Thủ tục giao hàng thay thế” (Alternative Delivery Procedure – ADP) và thanh toán bằng tiền mặt. Chỉ có 5% lượng hàng thực sự được chuyển giao theo quy tắc của Comex.

Tại sao bên Mua, những người đã thi gan, đấu trí và thực sự có nhu cầu nhận bạc, lại chấp nhận cầm tiền đi về? Đây là kịch bản của một vụ “hủy kèo phút chót” được hợp pháp hóa.

Bên Bán, khi không thể xoay xở đủ lượng bạc vật chất hoặc hàng trong kho đang bị phong tỏa, đã tiếp cận bên Mua với một lời đề nghị không thể chối từ: “Tôi nợ anh vài tấn bạc nhưng hiện tôi không có hàng. Đừng ép tôi vỡ nợ, cả sàn sẽ sập và anh cũng không nhận được gì. Tôi sẽ trả anh giá hiện tại cộng một khoản tiền đền bù (premium). Anh hãy cầm tiền và hủy yêu cầu nhận hàng đi”.

Cơ chế ADP cho phép hai bên tự thỏa thuận giải quyết nghĩa vụ ngoài hệ thống chuẩn của sàn. Việc tỷ lệ ADP tăng vọt lên mức 95% cho thấy Bên Bán đã ưu tiên việc đền bù bằng tiền mặt thay vì giao hàng vật chất. Đây là phương án hợp pháp để tránh tình trạng vỡ nợ khi nguồn hàng trong kho không đủ đáp ứng hoặc bị hạn chế xuất kho, nhưng đồng thời cũng phản ánh trạng thái thanh khoản thực tế thấp hơn so với con số trên giấy rất nhiều.

Kho bạc vơi nhanh

Bước sang tháng 1/2026, áp lực rút hàng vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Tính đến hết ngày 22/01/2026, đã có 9181 hợp đồng tương lai hoàn tất quy trình chỉ định giao hàng trong tháng 1, tương đương 46 triệu ounce. Đây là một con số cao phi lý nếu xét đến tính chu kỳ của thị trường.

Thông thường, bạc có các tháng giao hàng chính (active delivery months) là tháng 3, 5, 7, 9 và 12 với thanh khoản và nhu cầu tập trung cao nhất. Tháng 1 thường chỉ là tháng đệm với thanh khoản thấp. Việc khối lượng giao nhận tháng 1/2026 (46 triệu ounce) cao vượt mức trung bình cả năm 2025 (40 triệu ounce) cho thấy nhu cầu vật chất đã trở nên cấp bách đến mức bên Mua không thể chờ đợi đến kỳ hạn chính vào tháng 3.

Hệ quả tất yếu là sự sụt giảm nghiêm trọng của tồn kho Comex. Chỉ trong vòng 20 ngày đầu năm, từ ngày 2/1 đến 22/01/2026, tổng lượng tồn kho (Total Inventory) đã giảm từ 449.5 triệu ounce xuống còn 416.4 triệu ounce – tức là hơn 33 triệu ounce bạc đã bốc hơi khỏi hệ thống.

Tồn kho của Comex bao gồm hai hạng mục. Tồn kho đã đăng ký (registered) là những thỏi bạc đã được cấp chứng quyền và sẵn sàng để giao ngay lập tức, còn tồn kho đủ tiêu chuẩn (eligible) là lượng bạc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của Comex nhưng đang thuộc sở hữu của thành viên, Comex không được phép dùng số bạc này để giao hàng.

Từ 2/01 đến 22/01, tồn kho đã đăng ký giảm từ 127 xuống còn 114 triệu ounce, trong khi tồn kho đủ tiêu chuẩn giảm từ 323 xuống 302 triệu ounce.

Tồn kho đã đăng ký để giao hàng (registered) ở Comex giảm còn 114 triệu ounce trong ngày 22/01/2026.

Việc cả hai loại tồn kho của Comex (registered và eligible) cùng lao dốc đồng nghĩa với việc bạc không chỉ chuyển từ tay người này sang người khác trong nội bộ sàn, mà đang thực sự bị rút ra khỏi hệ thống kho. Dòng chảy vật chất này đang rời bỏ thị trường giấy tờ để đi vào các kho dự trữ tư nhân hoặc bị tiêu thụ vĩnh viễn trong các lò nung công nghiệp, để lại phía sau một thị trường trống rỗng và mức giá lập đỉnh mới từng ngày.

Đức Quyền