AI làm lung lay ngành phần mềm Ấn Độ, hàng triệu lao động đối mặt rủi ro

AI làm lung lay ngành phần mềm Ấn Độ, hàng triệu lao động đối mặt rủi ro

Trong nhiều thập kỷ, ngành phần mềm từng là “tấm vé đổi đời” của hàng triệu gia đình Ấn Độ. Nhưng làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra thách thức lớn cho mô hình tăng trưởng này, đồng thời làm lung lay nền tảng của tầng lớp trung lưu mà ngành công nghệ đã góp phần hình thành.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đang đe dọa mô hình kinh doanh cốt lõi dựa trên nhân công, khi khách hàng ngày càng ưu tiên trả tiền cho hiệu quả thay vì khối lượng công việc. (Nikkei montage/Ảnh nguồn: Reuters)

Những năm 1990, tại căn hộ nhỏ ở Kolkata, Rajdeep Palchowdhury được cha mẹ định hướng theo ngành công nghệ như một lựa chọn gần như duy nhất để đảm bảo tương lai. Dù yêu thích kinh tế học, ông vẫn theo học máy tính. Sau khi dành phần lớn sự nghiệp làm việc tại Mỹ, Malaysia và Singapore, Palchowdhury, hiện 44 tuổi, cảm thấy may mắn vì đã chọn tính thực tế thay vì đam mê.

“Khi tôi lớn lên, đúng nghĩa là mọi bậc cha mẹ đều muốn con cái họ làm việc trong ngành phần mềm”, Palchowdhury nói. “Dường như ngoài máy tính ra thì chẳng có gì đáng học và ngoài phần mềm ra thì chẳng có nghề nghiệp nào đáng theo đuổi… và điều đó hóa ra đúng ở một mức độ nào đó”.

Trong hơn ba thập kỷ, các công ty như Tata Consultancy Services (TCS) – công ty xuất khẩu phần mềm lớn nhất Ấn Độ – hay Infosys đã tạo ra hàng triệu việc làm ổn định, lương cao, mở ra cơ hội ra nước ngoài và góp phần định hình kỳ vọng của tầng lớp trung lưu Ấn Độ.

Những công việc ở đó giống như giấc mơ, với văn phòng hào nhoáng có phòng giải trí và căng tin rộng lớn, mức lương hấp dẫn cùng cơ hội công tác nước ngoài. Quan trọng hơn, số lượng việc làm rất dồi dào, khiến tầng lớp trung lưu Ấn Độ tin rằng chỉ cần có bằng kỹ sư là có thể chạm tới cuộc sống tốt đẹp.

Nhân viên tận hưởng khuôn viên Infosys tại khu vực Electronic City ở Bengaluru vào năm 2010. (Ảnh: Yuji Kuronuma)

Nhưng những giấc mơ đó đang chững lại dưới sức nặng của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ đã tự động hóa mạnh mẽ việc lập trình và kiểm thử phần mềm – vốn là “nồi cơm” của phần lớn lực lượng lao động tại các công ty phần mềm. Bước nhảy vọt công nghệ này đang đe dọa mô hình kinh doanh cốt lõi của họ – tính phí dựa trên nhân công – khi khách hàng ngày càng ưu tiên trả tiền cho hiệu quả thay vì số lượng đầu việc.

“Một công ty sẽ gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô nếu vẫn tính phí theo giờ trong khi công sức để hoàn thành công việc giảm một nửa”, Francisco D’Souza, cựu CEO hãng phần mềm Cognizant, hiện điều hành công ty đầu tư tư nhân Recognize, viết trong một bài blog tuần trước.

Lãnh đạo các doanh nghiệp hàng đầu cũng thừa nhận tác động này. CEO TCS cho biết một số nguồn doanh thu truyền thống sẽ suy giảm, dù kỳ vọng AI sẽ tạo ra các mảng kinh doanh mới. Công ty của ông ghi nhận doanh thu 30 tỷ USD trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3, giảm 2.4% theo tỷ giá cố định.

Tại đối thủ Infosys, nơi doanh thu hàng năm tăng 3.1% theo tỷ giá cố định lên 20.1 tỷ USD – thấp hơn mức tăng 4.2% của năm tài chính kết thúc tháng 3/2025 – CEO Salil Parekh cho biết “sự thu hẹp chủ yếu xảy ra ở các lĩnh vực mà các mô hình nền tảng AI và một số công cụ đang hoạt động rất hiệu quả.”

Còn C. Vijayakumar, CEO của HCL Technologies, cho biết khoảng “40% ngành công nghiệp đang đối mặt nguy cơ bị AI phá vỡ và có thể suy giảm CAGR (tốc độ tăng trưởng kép hàng năm) từ 3% đến 5% trong vài năm tới”.

“Khoản chi tiêu này là thứ mà tôi gọi là ‘bị AI phá vỡ’, chủ yếu nằm ở các lĩnh vực truyền thống như hỗ trợ phát triển ứng dụng, vận hành hạ tầng hay dịch vụ khách hàng…”, ông nói với các nhà phân tích. “Ngoài ra, còn khoảng 55% ngành công nghiệp có thể tận dụng AI, như dữ liệu, an ninh mạng và điện toán đám mây, với mức tăng trưởng khỏe mạnh trên 10%”.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng tác động tiêu cực có thể đang bị phóng đại.

“Những lo ngại hiện nay bị thổi phồng quá mức”, Jimit Arora, CEO công ty nghiên cứu công nghệ Everest Group có trụ sở tại Mỹ, nhận định. “Mỗi chu kỳ công nghệ đều tạo ra kỳ vọng cao về năng suất, nhưng sau đó mọi người nhận ra rằng giá trị không chỉ đến từ công nghệ… mà còn phụ thuộc vào việc tái cấu trúc và điều chỉnh quy trình kinh doanh để tạo ra trải nghiệm phù hợp”.

Dẫu vậy, một thay đổi lớn đã bắt đầu: Ngành phần mềm không còn là “cỗ máy tạo việc làm” như trước. TCS đã cắt giảm gần 4% nhân sự, trong khi Infosys chỉ tăng nhẹ. Tổng số nhân sự tại 20 công ty lớn gần như đi ngang, dù lực lượng lao động công nghệ toàn ngành vẫn tăng từ 5.4 triệu lên 5.8 triệu người trong giai đoạn 2023-2025.

Phil Fersht, CEO công ty nghiên cứu HFS Research, cho rằng AI đang “phá vỡ về mặt cấu trúc” mô hình lao động hình kim tự tháp – vốn dựa vào lực lượng đông đảo nhân viên cấp thấp. Theo ông, “mô hình kim cương” sẽ dần thay thế, với ít nhân sự junior hơn và nhiều lãnh đạo cấp trung được đào tạo về AI – những người “hiểu cả hoạt động kinh doanh lẫn cách làm việc với AI, có thể giám sát các quy trình tự động, diễn giải kết quả, đưa ra phán đoán trong tình huống đặc biệt và chuyển hóa định hướng của lãnh đạo thành vận hành thực tế”.

“Phần đáy không còn co lại từ từ mà đang thu hẹp nhanh chóng”, Fersht viết. “Tầng trung cũng vậy. Các quản lý dự án và chuyên gia cấp trung – vốn tồn tại để điều phối các đội ngũ junior lớn – giờ ngày càng ít việc khi lớp nhân sự bên dưới bị thu hẹp”.

Sự chuyển đổi này không phải tín hiệu tích cực đối với gần 6 triệu lao động công nghệ tại Ấn Độ, tương đương khoảng 7.5% lực lượng lao động văn phòng của nước này, cũng như hàng triệu sinh viên tại gần 6,000 trường kỹ thuật trên cả nước. Theo ước tính của Chính phủ, có khoảng 8.36 triệu sinh viên theo học các trường kỹ thuật trong 5 năm tính đến tháng 3/2025.

“Các công ty phần mềm từng là động lực quan trọng tạo việc làm”, Saurabh Mukherjea, đồng sáng lập Marcellus Investment Managers, cho biết. “Giờ đây khi họ đóng băng tuyển dụng, điều đó đồng nghĩa cơ hội việc làm cho sinh viên tốt nghiệp cũng bị thu hẹp”.

Sự thiếu hụt việc làm trong lĩnh vực công nghệ có thể làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm việc làm vốn đã nghiêm trọng tại Ấn Độ, đặc biệt với nhóm lao động trẻ có học vấn. Một báo cáo của Đại học Azim Premji tại Bangalore công bố vào tháng 3 cho thấy có 11 triệu cử nhân trong độ tuổi 20-29 thất nghiệp trong năm 2023, tăng mạnh so với 4 triệu người vào năm 2011. Tỷ lệ cử nhân trong nhóm thanh niên thất nghiệp cũng tăng từ 44% lên 67% trong cùng giai đoạn.

Tình hình việc làm xấu đi, cộng thêm tác động từ AI đối với các công ty phần mềm, có thể kéo giảm tăng trưởng kinh tế – vốn phụ thuộc lớn vào tiêu dùng cá nhân. Theo ước tính của Bernstein, mức lương trung bình hàng năm tại 20 công ty phần mềm lớn nhất Ấn Độ vào khoảng 2 triệu Rupee (xấp xỉ 21,000 USD), cao hơn nhiều so với GDP bình quân đầu người khoảng 2,500 USD, khiến nhóm này trở thành động lực tiêu dùng quan trọng.

Các nhà phân tích cho rằng những biện pháp như cắt giảm lãi suất đã góp phần hỗ trợ tiêu dùng, nhưng tác động này có thể không kéo dài.

“Phải ghi nhận công lao của Chính phủ [và ngân hàng trung ương] với ba biện pháp cứu trợ – cắt giảm thuế hàng hóa và dịch vụ (GST), cắt giảm thuế thu nhập và cắt giảm lãi suất – vốn hữu ích trong việc kích thích tiêu dùng, nhưng tôi cho rằng hiệu ứng đó sẽ sớm suy yếu khi giá nhiên liệu nhiều khả năng tăng trở lại vào cuối tháng”, ông Mukherjea nói.

Ông Palchowdhury, chuyên gia phần mềm 44 tuổi, hiện đang trì hoãn kế hoạch mua nhà mới trong bối cảnh bất định. Quan trọng hơn, ông không còn thúc ép cậu con trai 12 tuổi theo ngành công nghệ, dù vẫn hy vọng con sẽ làm trong lĩnh vực này.

“Hãy thực tế, công nghệ và tài chính vẫn trả lương tốt”, ông nói. “Nhưng trong một thế giới AI, thật khó để biết những công việc đó sẽ còn tồn tại dưới hình thức hiện nay hay không, vậy tại sao phải tạo áp lực cho một đứa trẻ?”.

Vũ Hạo