Cú sốc giá dầu: Nỗi lo mới của các ngân hàng trung ương

Cú sốc giá dầu: Nỗi lo mới của các ngân hàng trung ương

Cuộc xung đột đang leo thang tại Trung Đông đang khiến các ngân hàng trung ương trên toàn cầu “vò đầu bứt tóc”. Lo ngại về cú sốc giá dầu và nguy cơ lạm phát trở lại đang làm phức tạp thêm việc hoạch định chính sách nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Người đi bộ ngắm nhìn đường chân trời của thành phố khi họ đi dạo trên cầu Tabiat ở Tehran, Iran, ngày 04/08/2018.

Giá dầu thô đã tăng mạnh từ ngày 02/03 sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhắm vào Iran cuối tuần qua, khiến lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Hosseini Khamenei thiệt mạng. Tehran sau đó đã đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa vào nhiều quốc gia vùng Vịnh.

Hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới – gần như bị đình trệ do nguy cơ tấn công từ Iran khiến các tàu chở dầu không dám đi qua khu vực này.

Giá dầu Brent hiện đang tăng hơn 3% lên gần 84 USD/thùng. Giá dầu WTI của Mỹ cũng tăng 3.5% lên 77 USD/thùng.

Giá năng lượng tăng cao rồi sẽ lan sang giá tiêu dùng và chi phí sản xuất, đặc biệt ở những nước phụ thuộc nhiều vào việc nhập khẩu dầu từ Trung Đông. Điều này buộc các ngân hàng trung ương phải nhanh chóng xem xét lại kế hoạch lãi suất của mình.

Trong một báo cáo công bố vào ngày 03/03, một nhóm nhà kinh tế của Nomura cho biết: “Xung đột Iran đang củng cố lập luận để nhiều ngân hàng trung ương giữ nguyên lãi suất vào thời điểm hiện tại”.

Các ngân hàng trung ương cảnh giác

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng gây sức ép lên hoạt động kinh tế, các nhà hoạch định chính sách đang phải xử lý bài toán cân bằng mong manh giữa rủi ro lạm phát và tăng trưởng chậm lại.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” khi cú sốc dầu có thể đẩy lạm phát – vốn đã dai dẳng – tăng cao hơn, trong khi triển vọng tăng trưởng suy yếu do tác động từ thuế quan của Mỹ. ECB cho biết “để tăng lãi suất trở lại, nền kinh tế khu vực Euro sẽ phải thể hiện khả năng chống chịu rõ ràng”.

Châu Âu nhập khẩu gần như toàn bộ lượng dầu và một phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), điều này tạo ra nguy cơ cú sốc kép về năng lượng và thương mại.

Pierre Wunsch, Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Bỉ, tại hội thảo chia tay cựu Chủ tịch De Nederlandsche Bank NV Klaas Knot tại trụ sở ngân hàng trung ương ở Amsterdam, Hà Lan, ngày 03/10/2025.

Thành viên Hội đồng ECB Pierre Wunsch cho biết tuần này rằng các quan chức sẽ tránh phản ứng vội vàng trước biến động giá năng lượng. Ông nói: “Nếu tình trạng này kéo dài, nếu mức tăng giá năng lượng lớn hơn, khi đó chúng tôi sẽ phải chạy các mô hình và xem điều gì xảy ra”.

Cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen cho biết cuộc xung đột có thể làm suy yếu tăng trưởng kinh tế Mỹ và gia tăng áp lực lạm phát, khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khó cắt giảm lãi suất hơn.

“Tình hình Iran gần đây khiến Fed càng có xu hướng thận trọng, ít sẵn sàng cắt giảm lãi suất hơn so với trước khi sự kiện này xảy ra”, bà Yellen nói trong ngày 02/03.

Lạm phát tại Mỹ ở mức 2.4% vào tháng 1/2026, cao hơn mục tiêu 2% của Fed. Bà Yellen cảnh báo rằng các mức thuế quan của Tổng thống Donald Trump có thể đẩy lạm phát hàng năm lên ít nhất 3%.

Đợt leo thang căng thẳng mới nhất diễn ra sau khi ông Trump triển khai chiến dịch quân sự ở Venezuela vào đầu năm nay và đe dọa giành quyền kiểm soát Greenland, một khu vực dự trữ năng lượng chiến lược khác.

Theo dữ liệu của LSEG, giá dầu Brent đã tăng 38% từ đầu năm đến nay, trong khi hợp đồng tương lai WTI tăng gần 35%.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với kịch bản xấu nhất, khi sự gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz có thể đẩy giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng và giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu vượt 60 Euro/MWh, theo Bank of America.

Châu Á chịu tác động lớn nhất

Các nền kinh tế châu Á được cho là sẽ đặc biệt dễ tổn thương. Phần lớn dầu thô vận chuyển qua Eo biển Hormuz được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).

Với giả định Eo biển Hormuz bị đóng trong 6 tuần và giá dầu tăng từ 70 USD lên 85 USD/thùng, lạm phát khu vực tại châu Á có thể tăng khoảng 0.7 điểm phần trăm, theo Goldman Sachs. Philippines và Thái Lan được dự báo là những nước dễ bị tổn thương nhất, trong khi Trung Quốc có thể chứng kiến mức tăng “khiêm tốn hơn”.

Theo Michael Wan, Chuyên gia phân tích tiền tệ cấp cao tại MUFG Bank, việc giá dầu tăng kéo dài có thể khiến các ngân hàng trung ương châu Á như Philippines và Indonesia tạm dừng kế hoạch cắt giảm lãi suất, trong khi các nhà hoạch định chính sách tại Ấn Độ và Hàn Quốc có khả năng duy trì lãi suất ổn định lâu hơn.

BMI, một đơn vị của Fitch Solutions, ước tính cuộc xung đột sẽ khiến lạm phát tiêu dùng toàn phần tại châu Á tăng thêm 7 – 27 điểm cơ bản, với tác động mạnh nhất tại Thái Lan, Hàn Quốc và Singapore do tỷ trọng năng lượng cao trong rổ tính lạm phát.

“Tác động bổ sung vào lạm phát từ cú sốc dầu 10% là đủ nhỏ để phần lớn các nước có thể bỏ qua. Tuy nhiên, phép tính sẽ thay đổi đáng kể khi giá dầu tăng thêm 20 – 30 USD/thùng, khi tác động lên CPI toàn phần tăng gấp đôi hoặc gấp ba và các hiệu ứng lan tỏa thứ cấp trở nên khó bỏ qua hơn”, tổ chức nghiên cứu này cho biết.

Phương án tăng lãi suất hiện vẫn phần lớn chưa được đặt ra, trừ khi giá dầu tăng kéo dài và lan sang giá lương thực và các loại hàng hóa khác do chi phí vận tải và vận chuyển tăng cao, từ đó làm tăng lạm phát lõi.

Lượng dầu thô và khí đốt được vận chuyển qua Eo biển Hormuz theo điểm đến

(Đvt: triệu thùng/ngày)

Nomura dự báo Malaysia – nước được xác định là “bên hưởng lợi tương đối” vì là nước xuất khẩu năng lượng ròng – cùng với Australia và Singapore có thể sẽ phải tăng lãi suất. Trong khi đó, ngân hàng này không kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Philippines tăng lãi suất.

“Việc giá dầu tăng củng cố quan điểm của chúng tôi rằng NHTW Malaysia sẽ tăng lãi suất và làm gia tăng rủi ro NHTW Philippines có thể giữ nguyên lãi suất – so với kịch bản cơ sở trước đó là cắt giảm thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 4”, Nomura cho biết.

Ngân hàng này cũng dự báo tác động từ giá dầu cao hơn đối với tăng trưởng GDP của Singapore ở mức khiêm tốn, khoảng 0.01 điểm phần trăm.

Ngày 02/03, Indonesia và Singapore đều cho biết rằng họ đang theo dõi chặt chẽ các thị trường tài chính. NHTW Indonesia cho biết sẽ hành động để giữ đồng Rupiah phù hợp với các yếu tố cơ bản của nền kinh tế, trong khi Cơ quan Tiền tệ Singapore cho biết đang đánh giá tác động của cuộc xung đột đối với nền kinh tế và hệ thống tài chính trong nước.

Dư địa tài khóa

Các biện pháp kích thích tài khóa và trợ cấp có thể giúp giảm bớt một phần tác động lạm phát, trong bối cảnh áp lực giá hiện vẫn tương đối ôn hòa trước năm 2026, tạo ra điểm khởi đầu khá thuận lợi.

Các nhà kinh tế của Nomura cho biết: “Chúng tôi kỳ vọng châu Á sẽ sử dụng chính sách tài khóa như tuyến phòng thủ đầu tiên để bảo vệ người tiêu dùng”.

Các biện pháp có thể bao gồm kiểm soát giá, tăng trợ cấp, cắt giảm thuế tiêu thụ nhiên liệu và giảm thuế nhập khẩu đối với dầu thô và các sản phẩm tinh chế.

Tuy nhiên, trợ cấp có thể gây thêm áp lực lên các ngân sách vốn đã thâm hụt của chính phủ, theo ông Rob Subbaraman, trưởng bộ phận nghiên cứu vĩ mô toàn cầu của Nomura, trong chương trình “Squawk Box Asia” của CNBC hôm thứ Ba.

Ông nói: “Vậy các Chính phủ muốn chọn điều tiêu cực nào: Lạm phát cao hơn hay tình hình tài khóa xấu hơn? Đây là những lựa chọn chính sách mà các chính phủ phải đưa ra”.

Vũ Hạo