Bài nghiên cứu AI làm chấn động Phố Wall

Bài nghiên cứu AI làm chấn động Phố Wall

Một bài nghiên cứu của Citrini Research về rủi ro AI đã kích hoạt đợt bán tháo cổ phiếu ngày 23/02, khiến Dow Jones lao dốc hơn 800 điểm.

Bài nghiên cứu này đã thu hút sự chú ý của Phố Wall và làm rung chuyển các nhà đầu tư trong ngày 23/02. Nó đến từ blog tài chính phổ biến nhất trên nền tảng Substack.

Citrini Research do James van Geelen điều hành đã có được lượng fan “cuồng nhiệt” kể từ khi bắt đầu xuất bản các nghiên cứu về cổ phiếu vĩ mô và chủ đề chuyên sâu từ năm 2023. Một phần thành công đến từ việc blog này sớm tập trung vào các chủ đề nóng như AI và thuốc giảm cân.

Bài đăng ngày 22/02 được viết theo phong cách độc đáo – như một bản báo cáo nghiên cứu kinh tế “giả tưởng” từ năm 2028, mô tả những “tình huống ít ai nghĩ đến”, theo lời các tác giả bao gồm doanh nhân công nghệ Alap Shah. Mặc dù nhóm tác giả nhấn mạnh đây chỉ là kịch bản giả định chứ không phải dự báo, nhưng nó vẫn khiến các nhà đầu tư lo lắng và bán tháo cổ phiếu.

Những công ty được “điểm mặt gọi tên” trong bài viết như DoorDash, Visa, Mastercard, ServiceNow và Blackstone đều chứng kiến cổ phiếu giảm mạnh trong phiên giao dịch ngày 23/02.

AI lập trình tạo “cuộc chiến giá” phần mềm

Những tiến bộ gần đây trong khả năng lập trình của AI đã gây ấn tượng mạnh với kỹ sư. Citrini Research tưởng tượng thế giới nơi gần như mọi dòng mã đều do AI viết, và sản phẩm từng cần hàng ngàn kỹ sư mất nhiều tháng xây dựng giờ có thể hoàn thành trong vài giờ.

Trong tương lai này, các công ty phần mềm từng dễ dàng gia hạn và mở rộng hợp đồng doanh nghiệp lớn sẽ đối mặt cạnh tranh mới và áp lực giá. Khách hàng có thể đe dọa tự tạo công cụ riêng bằng AI và đòi nhượng bộ. Hoặc các công ty phần mềm cạnh tranh đã có thương hiệu có thể dễ dàng tung sản phẩm “nhái”, gần như xóa bỏ khả năng phân biệt sản phẩm.

Sự suy giảm mạnh về thu nhập của các công ty phần mềm có thể “lây lan” sang thị trường quỹ đầu tư tư nhân. Các quỹ đầu tư tư nhân thường “ngắm” vào ngành này để thực hiện các vụ mua lại có sử dụng đòn bẩy, bởi họ tin rằng doanh thu ổn định của các công ty này sẽ tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, theo dự báo của Citrini, một số công ty phần mềm tư nhân lớn sẽ bắt đầu “vỡ nợ” vào năm 2027.

Các công ty thanh toán và trung gian gặp nguy cơ

Những AI tác nhân (AI Agent) có khả năng điều khiển máy tính, đăng nhập tài khoản và tự động thực hiện các hành động thay mặt cho công ty hoặc cá nhân có thể “làm đảo lộn” nhiều ngành nghề.

Tất cả những mô hình kinh doanh dựa vào việc thu phí để cung cấp các dịch vụ phức tạp đều có thể “gặp khó”.

Các công ty xử lý thanh toán như Visa và Mastercard là những ví dụ điển hình. Mô hình kinh doanh chính của họ – đóng vai trò cầu nối giữa ngân hàng của thương gia và người tiêu dùng để xử lý giao dịch và thu phí – có thể bị đe dọa nếu AI tác nhân có thể làm được công việc tương tự với chi phí rẻ hơn nhiều.

AI tác nhân khiến giá cả giảm ở mọi nơi

AI tác nhân được huấn luyện mua sắm cho con người có tiềm năng biến đổi chi tiêu người tiêu dùng và tạo áp lực buộc các cửa hàng phải giảm giá.

“Con người thực sự không có thời gian so sánh giá qua năm nền tảng cạnh tranh trước khi mua hộp protein”, tác giả bài nghiên cứu Citrini viết. “Máy móc thì có”.

Báo cáo cũng lưu ý việc tìm giá tốt nhất cho bất cứ thứ gì sẽ dễ dàng hơn nhiều, gây tổn hại những thương gia dựa vào nhận diện thương hiệu và thói quen mua sắm của khách hàng.

Dân văn phòng gặp khó

Trong khi công việc mới liên quan AI bắt đầu xuất hiện, chúng không thể bù đắp được tất cả những việc làm bị cắt giảm và giao cho AI.

Các công ty đang chịu áp lực về giá cả sẽ sa thải nhân viên để giữ được biên lợi nhuận, rồi đem tiền đó đầu tư vào công nghệ AI. Điều này khiến AI ngày càng “giỏi” hơn – và cần ít người làm việc hơn – tạo thành một vòng luẩn quẩn “không lối thoát”.

Những đợt sa thải ồ ạt tập trung ở các ngành truyền thống có mức lương cao sẽ bắt đầu “lan rộng” khắp nền kinh tế. Trong khi lao động chân tay và những người làm việc tự do ít bị ảnh hưởng, các nhân viên văn phòng mất việc sẽ bắt đầu chen chúc vào các ngành khác, khiến nguồn cung lao động dư thừa. Lương giảm mạnh sẽ khiến người dân cắt giảm chi tiêu, làm tê liệt nền kinh tế Mỹ – vốn phụ thuộc chủ yếu vào sức mua của người tiêu dùng.

Vũ Hạo