Ai hưởng lợi từ thuế quan mới của ông Trump?

Ai hưởng lợi từ thuế quan mới của ông Trump?

Mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã áp thuế quan toàn cầu 15% mới lên tất cả các quốc gia. Theo phân tích dữ liệu cho thấy, điều này sẽ có lợi nhất cho các quốc gia mà ông đã từng chỉ trích nặng nề, bao gồm Trung Quốc và Brazil.

Theo nghiên cứu về chế độ thuế quan mới của cơ quan giám sát thương mại độc lập Global Trade Alert, Brazil sẽ được hưởng mức giảm thuế quan trung bình lớn nhất – giảm 13.6 điểm phần trăm. Trung Quốc đứng thứ hai với mức giảm 7.1 điểm phần trăm.

Ngược lại, các đồng minh lâu đời của Mỹ bao gồm Anh, EU và Nhật Bản bỗng trở thành “nạn nhân” của chế độ thuế mới này, do các nước này đã chốt được mức thuế thuận lợi với Mỹ trước đó, chẳng hạn như Anh chốt mức thuế 10%, EU là 15%.

Tổng thống Trump đưa ra chính sách này sau khi Tòa án Tối cao phán quyết phần lớn chính sách thương mại trước đây của ông là bất hợp pháp trong ngày 20/02.

Ban đầu, ông Trump đã sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế quan lên các đối tác thương mại của Mỹ, nhưng Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ cách làm này. Sau khi phán quyết được công bố, ông Trump tuyên bố sẽ thay thế thuế quan IEEPA bằng thuế quan toàn diện 10% – và sau đó nâng lên 15% vào ngày 21/02. Chính sách mới này sẽ có hiệu lực từ ngày 24/02, nhưng chỉ có giá trị trong 150 ngày và nếu muốn gia hạn, ông Trump cần có sự chấp thuận từ Quốc hội Mỹ.

Trong ngày 22/02, đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer đã lên tiếng bảo vệ chế độ thuế mới. Ông tuyên bố sẽ tiến hành các cuộc điều tra thương mại có thể dẫn đến nhiều mức thuế bổ sung.

“Dù chúng tôi không còn sự linh hoạt như IEEPA trước đây, nhưng chúng tôi vẫn sẽ điều tra và áp thuế quan khi có đủ căn cứ”, ông Greer nói với CBS. “Chương trình thuế quan sẽ tiếp tục được duy trì”.

Ông cho biết Tổng thống Trump tăng mức thuế toàn cầu mới từ 10 lên 15% vì “sự cấp bách của tình hình đòi hỏi ông phải sử dụng toàn quyền”.

Theo Greer, ông đã trao đổi với các đồng cấp quốc tế về những thỏa thuận đã ký – bao gồm cả EU – và chưa ai tuyên bố “hủy bỏ thỏa thuận”.

“Tôi đã nhắc đi nhắc lại trong 1 năm qua rằng dù thắng hay thua tại tòa, Mỹ vẫn sẽ áp thuế quan. Đó chính là lý do họ ký các thỏa thuận ngay cả khi vụ kiện chưa kết thúc”, ông chia sẻ. “Cho đến nay, chưa ai nói với tôi về việc hủy thỏa thuận. Họ đang quan sát diễn biến”.

Johannes Fritz, CEO của Global Trade Alert, nhận xét: “Những quốc gia từng bị Nhà Trắng chỉ trích mạnh mẽ nhất – Trung Quốc, Brazil, Mexico và Canada – và bị áp thuế IEEPA đặc biệt, giờ lại là những nước được giảm thuế nhiều nhất”.

Các nhà sản xuất châu Á như Việt Nam, Thái Lan và Malaysia – những nước thường bị ông Trump chỉ trích vì thặng dư thương mái khổng lồ với Mỹ – cũng sẽ hưởng lợi từ chế độ mới. Các ngành sản xuất quần áo, đồ nội thất, đồ chơi và nhựa của họ sẽ được lợi đặc biệt.

Tuy nhiên, ông Greer cảnh báo văn phòng ông dự định khởi động các cuộc điều tra về thương mại không công bằng, nhắm vào vấn đề “dư thừa năng lực sản xuất” của nhiều nước châu Á.

“Chúng tôi đang theo dõi những thực hành thương mại bất công, chẳng hạn ngành gạo nước ngoài với mức trợ cấp cao đang ‘giết chết’ nông dân Mỹ”, ông nói.

Vị này nói thêm rằng thuế quan toàn cầu mới sẽ không ảnh hưởng đến cuộc gặp sắp tới của Tổng thống Mỹ Donald Trump với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Mục đích của cuộc gặp song phương là “duy trì ổn định, đảm bảo rằng Trung Quốc đang thực hiện phần của họ trong thỏa thuận và mua sản phẩm nông nghiệp Mỹ” cũng như máy bay Boeing, và “gửi cho chúng ta những đất hiếm mà chúng ta cần”.

Ông Fritz cảnh báo tương lai thuế quan đang đầy bất định. Chính quyền Trump đã ra tín hiệu sẽ áp thêm các biện pháp riêng cho từng quốc gia thông qua điều 301 của Đạo luật 1974.

“Chế độ hiện tại chỉ tồn tại 150 ngày. Chính quyền đã báo hiệu sẽ chuyển sang dùng các quy định khác để áp thuế. Có thể nói ‘cuộc chơi’ bắt đầu lại từ đầu”, ông nhận định.

Mỹ đã khởi động các cuộc điều tra theo điều 301 với Brazil và Trung Quốc. Chế độ thuế mới sẽ là “đòn giáng mạnh” vào các đồng minh chính của Mỹ vì hàng xuất khẩu của họ chủ yếu là thép, nhôm và ô tô – những mặt hàng không nằm trong nhóm sử dụng IEEPA. Chẳng hạn như thuế thép nhôm dựa vào điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962.

Trong ngày 22/02, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết tất cả đối tác thương mại đều muốn giữ nguyên các thỏa thuận đã ký với ông Trump.

“Chúng tôi đã liên lạc với các đối tác nước ngoài, và tất cả đều muốn duy trì những thỏa thuận thương mại hiện có”, ông Bessent cho hay.

Tuy nhiên, phía châu Âu đòi hỏi Mỹ phải “giải thích rõ ràng hoàn toàn”. Trong ngày 22/02, Ủy ban châu Âu tuyên bố: “Tình hình hiện tại không thuận lợi để thực hiện thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương theo hướng ‘công bằng, cân bằng và cùng có lợi'” như đã cam kết trong thỏa thuận với Mỹ.

“Thỏa thuận vẫn là thỏa thuận. EU – với tư cách đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ – mong muốn Mỹ tuân thủ những cam kết đã đưa ra”, Ủy ban nhấn mạnh.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde nói với CBS: “Dù một số nhà xuất khẩu có chịu ảnh hưởng từ thuế quan, nhưng cuối cùng người gánh chủ yếu vẫn là các nhà nhập khẩu Mỹ và người tiêu dùng Mỹ”.

Bà ủng hộ yêu cầu minh bạch của EU: “Bạn cần biết luật lệ giao thông trước khi lái xe. Thương mại và đầu tư cũng thế”.

Anh là “nạn nhân” lớn nhất sau khi Mỹ đưa ra chính sách thuế mới. Nước này từng đảm bảo được mức thuế 10% cho nhiều mặt hàng, nhưng giờ phải đối mặt với mức tăng thuế quan trung bình 2.1 điểm phần trăm.

EU dù đã thỏa thuận mức 15% với Washington, vẫn phải chịu mức tăng tổng thể 0.8 điểm phần trăm. Ý và Pháp sẽ bị ảnh hưởng nặng nhất khi tính đến khoảng 1,100 danh mục sản phẩm được miễn thuế.

Phòng Thương mại Anh cảnh báo 40,000 công ty Anh xuất khẩu sang Mỹ sẽ “vô cùng thất vọng” với chế độ thuế quan mới. Họ thúc giục Chính phủ Anh khẩn trương mở đối thoại với Washington.

Cựu quan chức bộ thương mại Anh Allie Renison, hiện làm việc tại công ty tư vấn SEC Newgate, nhận định người Anh đang rơi vào “tình thế tiến thoái lưỡng nan”. Họ phải quyết định giữa việc đấu tranh cho một thỏa thuận tốt hơn hay chờ đợi xem có bị “vượt mặt” bởi các biện pháp khác.

“Có thể Tổng thống Trump có thể sẵn sàng áp dụng lại mức 10% cho Anh, nhưng nhiều khả năng sẽ đòi hỏi những nhượng bộ bổ sung chứ không phải vì thiện chí”, bà dự đoán.

Vũ Hạo