Điều gì khiến việc ‘giữ tiền’ trở thành chiến lược sống còn trong kỷ nguyên AI?

Điều gì khiến việc ‘giữ tiền’ trở thành chiến lược sống còn trong kỷ nguyên AI?

Khi AI làm thay đổi việc làm, kinh tế toàn cầu biến động và tài chính chịu áp lực lãi suất cao, “giữ tiền” không còn là tiết kiệm đơn thuần. Nó trở thành chiến lược sống còn giúp doanh nghiệp, người lao động và nhà đầu tư thích ứng, bảo toàn giá trị trong kỷ nguyên AI.

AI không còn là dự báo, mà đã trở thành thực tế kinh tế

Chiến lược gia Ian King (Banyan Hill) cho rằng AI đã vượt qua vai trò một “công nghệ tiềm năng” để trở thành lực lượng tái cấu trúc thực sự của nền kinh tế Mỹ.

Làn sóng cắt giảm nhân sự gắn với AI trong năm 2025 không chỉ lớn về quy mô, mà còn khác biệt ở cách doanh nghiệp lý giải nguyên nhân. Nhiều công ty công khai thừa nhận AI và tự động hóa là động lực trực tiếp phía sau các quyết định sa thải, thay vì những khái niệm chung chung như “tái cơ cấu” hay “điều chỉnh chiến lược”.

Theo thống kê, năm 2025, các doanh nghiệp Mỹ đã viện dẫn AI là nguyên nhân của gần 50.000 ca mất việc, riêng tháng 10 vượt 31.000 trường hợp, mức cao kỷ lục.

Xu hướng này không chỉ xuất hiện ở các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft hay Amazon, mà lan sang tài chính, bán lẻ, truyền thông và nhiều lĩnh vực khác, nơi quy trình vận hành đang được tổ chức lại xoay quanh tự động hóa.

Các dự báo dài hạn cũng củng cố bức tranh này. Đại học MIT ước tính AI có thể thay thế 11,7% lao động Mỹ; Goldman Sachs dự báo doanh nghiệp sẽ giảm trung bình 4% nhân sự vào năm 2026 và tới 11% trong 3 năm tới. Điều đó cho thấy AI đang làm thay đổi cấu trúc việc làm trong trung và dài hạn.

AI đang tái cấu trúc thị trường lao động, gây sa thải quy mô lớn nhưng cũng tạo phân hóa giữa nhóm bị thay thế và nhóm thích ứng. Ảnh: Bankrate

Tuy vậy, tác động của AI không chỉ mang màu sắc tiêu cực. Theo báo cáo của PwC, ở những ngành áp dụng AI nhanh, tiền lương lại tăng, phản ánh giá trị gia tăng của nhóm lao động có khả năng làm việc cùng công nghệ. Thị trường lao động đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp, với sự phân hóa ngày càng rõ giữa người bị thay thế và người thích ứng.

Sau năm 2025, nhiều lãnh đạo kinh tế toàn cầu cảnh báo lo ngại xã hội về AI sẽ gia tăng mạnh trong năm 2026.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos vừa qua, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva khẳng định AI là động lực lớn cho tăng trưởng, có thể giúp GDP toàn cầu tăng thêm khoảng 0,8%, nhưng đồng thời ví tác động của nó lên thị trường lao động như một “cơn sóng thần”, khi phần lớn quốc gia và doanh nghiệp chưa chuẩn bị đủ năng lực thích ứng.

Theo Challenger, Gray & Christmas, năm 2025 có gần 55.000 ca cắt giảm việc làm tại Mỹ liên quan đến AI, với nhiều tập đoàn lớn như Amazon, Salesforce, Accenture hay Lufthansa công khai viện dẫn AI là một nguyên nhân tái cấu trúc.

Khảo sát của Mercer cho biết tỷ lệ người lao động lo ngại mất việc vì AI tăng từ 28% năm 2024 lên 40%, và 62% cho rằng lãnh đạo doanh nghiệp đang đánh giá thấp tác động xã hội của công nghệ này.

Dù còn tranh luận về nguyên nhân sâu xa của biến động việc làm, một đồng thuận ngày càng rõ: né tránh AI không còn là lựa chọn. Theo Mercer, 97% nhà đầu tư sẽ đánh giá tiêu cực các doanh nghiệp thiếu chiến lược nâng cấp kỹ năng AI, cho thấy thu nhập và an toàn việc làm trong tương lai sẽ gắn chặt với năng lực thích ứng công nghệ.

Giữ tiền trong bối cảnh rủi ro hội tụ

Ở cấp độ vĩ mô, bức tranh tài chính toàn cầu cũng đang tiềm ẩn nhiều rủi ro tích tụ. Ông Ivan Illan, Giám đốc đầu tư của AWAIM, cho rằng sự lạc quan đang chi phối các dự báo kinh tế có thể che khuất những nguy cơ âm thầm, với khả năng hội tụ rõ nét vào năm 2026.

Theo ông, ba chủ đề cảnh báo xuất hiện liên tục trong các cuộc họp chiến lược là: sự kiểm chứng thực chất của AI, sự suy yếu dần vai trò trung tâm của đồng USD và rủi ro hệ thống từ mức đòn bẩy tài chính cao kéo dài.

Với AI, thị trường đang bước vào giai đoạn “chuyển trục lợi nhuận”. Sau làn sóng rót vốn 2023-2024, doanh nghiệp buộc phải chứng minh khả năng tạo dòng tiền thực trong bối cảnh lãi suất cao kéo dài, khiến chi phí vốn trở thành áp lực thường trực. Câu hỏi trung tâm không còn là “có AI hay không”, mà là “AI tạo tiền hay chỉ tiêu vốn”.

Song song đó, xu hướng đa dạng hóa khỏi đồng đô la Mỹ ngày càng rõ qua thanh toán song phương bằng nội tệ và việc ngân hàng trung ương tăng mua vàng, làm gia tăng biến động tiền tệ và rủi ro chuỗi cung ứng. Khi kết hợp với mức đòn bẩy tài chính cao, chỉ một cú sốc cũng có thể kích hoạt hiệu ứng bán tháo dây chuyền.

Giới siêu giàu lo ngại rủi ro toàn cầu, vừa phòng thủ tài sản vừa chủ động phân bổ vốn để bảo toàn giá trị dài hạn. Ảnh: Kiplinger

Giới siêu giàu cũng lo rủi ro

Những rủi ro này cũng được phản ánh trong tâm lý của giới tỉ phú toàn cầu. Khảo sát của Ngân hàng UBS (Thụy Sĩ) cho biết, 3 nỗi lo lớn nhất trong năm 2026 là xung đột thương mại, căng thẳng địa chính trị và bất ổn chính sách.

Thuế quan và rào cản thương mại được 66% tỉ phú nhắc tới, trong khi 63% lo ngại xung đột địa chính trị và 59% quan ngại sự thiếu ổn định trong chính sách kinh tế.

Dù thận trọng, kế hoạch đầu tư của giới siêu giàu không hoàn toàn mang tính “phòng thủ”. Gần một nửa tỉ phú dự định tăng đầu tư vào private equity (đầu tư vốn tư nhân), hơn 40% tăng tỷ trọng cổ phiếu và quỹ phòng hộ (hedge funds).

Trong khi đó, các tài sản như vàng, bất động sản, hạ tầng chủ yếu được giữ ổn định. Cách tiếp cận này cho thấy chiến lược quen thuộc của giới giàu: sẵn sàng chấp nhận biến động ngắn hạn, nhưng phân bổ vốn để bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản trong dài hạn.

Trong một bài viết của Forbes, sự vững vàng tài chính dài hạn không đến từ các quyết định “đột phá”, mà từ những thói quen nhỏ nhưng bền bỉ.

Tiết kiệm đều đặn, hạn chế nợ lãi suất cao, chi tiêu theo dòng tiền thực, kiểm soát các khoản chi “khó thấy” và duy trì quỹ dự phòng được xem là nền tảng để đối phó với các cú sốc thu nhập do AI, kinh tế hay chính sách mang lại.

Thông điệp chung: trong một thế giới biến động, “giữ tiền” không phải là đứng yên, mà là giữ khả năng thích ứng. Với doanh nghiệp, đó là giữ dòng tiền thật trong kỷ nguyên AI. Với người lao động, đó là giữ giá trị kỹ năng trước tự động hóa. Và với mỗi cá nhân, đó là giữ kỷ luật tài chính trước những bất định ngày càng khó lường.

Gia Nghi (Theo Forbes, CNBC, Visual Capitalist)