Những rủi ro chờ đợi kinh tế thế giới trong năm 2026

Sau giai đoạn chống chịu tương đối tốt trước hàng loạt cú sốc, kinh tế thế giới bước vào năm 2026 trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại, thương mại tiếp tục phân mảnh và dư địa chính sách của nhiều nền kinh tế lớn ngày càng thu hẹp. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), tăng trưởng kinh tế toàn cầu dự kiến giảm tốc từ 3,2% trong năm ngoái xuống còn 2,9% trong năm nay, phản ánh những rủi ro đang tích tụ và khả năng nền kinh tế thế giới khó duy trì đà phục hồi bền vững trong ngắn hạn.

Căng thẳng thương mại tiếp tục là rủi ro hàng đầu

Rủi ro lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu trong năm tới vẫn đến từ căng thẳng thương mại, đặc biệt xoay quanh chính sách thuế quan của Mỹ, vốn đã khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh và buộc các chuỗi cung ứng phải vội vã điều chỉnh.

Dù Washington sau đó đạt được một số thỏa thuận với các đối tác thương mại, mức thuế quan bình quân của Mỹ vẫn tăng vọt từ 2,5% khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025 lên 17,9% – mức cao nhất kể từ năm 1934, theo tính toán của Budget Lab thuộc Đại học Yale.

Căng thẳng thương mại Mỹ – Trung cũng được dự báo sẽ kéo dài. Dù hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã đạt được thỏa thuận giảm căng thẳng tạm thời sau cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 10 năm ngoái, triển vọng dài hạn vẫn đầy bất định.

Ông Rajiv Biswas, Giám đốc điều hành Asia Pacific Economics, nhận định thỏa thuận này “giống một lệnh ngừng bắn hơn là một hiệp định hòa bình lâu dài”, trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tiếp tục cạnh tranh chiến lược trong các lĩnh vực then chốt như AI, máy tính lượng tử và robot.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc và làn sóng bảo hộ mới

Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang hướng tới mức tăng trưởng khoảng 5% trong năm 2026. Tuy nhiên, theo chuyên gia Biswas, các vấn đề cơ cấu sâu xa như già hóa dân số, hiệu suất sử dụng vốn suy giảm và tình trạng dư thừa công suất trong nhiều ngành công nghiệp vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Trong bối cảnh cải cách để thúc đẩy tiêu dùng nội địa và ổn định thị trường bất động sản chưa mang lại kết quả rõ rệt, Trung Quốc sẽ tiếp tục dựa nhiều vào xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường sang châu Phi, châu Âu và Mỹ Latinh, để ứng phó với thuế quan Mỹ. Tuy nhiên, điều này cũng khiến thặng dư thương mại của Trung Quốc – đã vượt mốc 1.000 tỉ đô la trong năm qua – trở thành nguồn cơn của các căng thẳng mới.

Liên minh châu Âu (EU) ngày càng tỏ rõ sự không hài lòng khi Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 7% xuất khẩu của EU nhưng lại cung cấp gần một phần tư lượng hàng nhập khẩu từ bên ngoài khối.

Làn sóng phản ứng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều nền kinh tế đang phát triển. Mexico đã thông qua các mức thuế mới đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc; Indonesia siết chặt hoạt động bán hàng trực tiếp từ Trung Quốc; trong khi Ấn Độ ngày càng lo ngại khi thâm hụt thương mại với Trung Quốc tiến sát mốc 100 tỉ đô la trong năm tài khóa vừa qua. Những động thái này cho thấy thặng dư thương mại, vốn từng là lợi thế, đang dần trở thành gánh nặng chiến lược đối với Bắc Kinh.

Gánh nặng nợ công cao và nguy cơ tái lạm phát

Lạm phát vẫn ở mức cao tại nhiều khu vực, trong đó có Mỹ và Khu vực Đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), một phần do tác động của thuế quan và các rào cản thương mại khiến chi phí sản xuất tăng lên. Nếu căng thẳng thương mại leo thang hoặc chuỗi cung ứng tiếp tục gián đoạn, áp lực giá cả có thể gia tăng mạnh hơn.

Điều này sẽ đặt các ngân hàng trung ương trước lựa chọn khó khăn giữa việc thắt chặt chính sách để kiểm soát lạm phát hay duy trì lãi suất thấp nhằm hỗ trợ tăng trưởng, trong bối cảnh nợ công tại nhiều nền kinh tế phát triển đã ở mức cao. Tại Eurozone, những quốc gia như Pháp đang chịu áp lực lớn khi phải cân đối giữa kỷ luật tài khóa và các ràng buộc chính trị – xã hội.

Theo ông Neil Shearing, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Capital Economics, những lo ngại về tài khóa từng khiến thị trường bất an trong năm 2025 sẽ chưa sớm biến mất, khi ngày càng nhiều ý kiến cho rằng tài chính công của một số nền kinh tế phát triển lớn đang đi theo hướng thiếu bền vững.

Chiến lược gia Dario Perkins của TS Lombard cho rằng thị trường vẫn đặt cược vào kịch bản “hạ cánh mềm”, trong khi các yếu tố dẫn tới tái lạm phát đang dần hình thành. Khi bất ổn chính sách lắng dịu, nhu cầu đầu tư và tuyển dụng bị dồn nén trong năm trước có thể bật tăng đồng loạt, đẩy nguy cơ cầu vượt cung lên cao. Tại Mỹ, thị trường lao động thu hẹp trở lại đang tạo thêm áp lực lên tiền lương và chi phí sản xuất.

Theo ông Perkins, một giai đoạn tái lạm phát ban đầu có thể hỗ trợ tăng trưởng và các tài sản rủi ro, nhưng mặt trái là lạm phát có thể quay trở lại nhanh hơn dự kiến, buộc các ngân hàng trung ương phải cân nhắc thắt chặt chính sách.

Bong bóng AI: động lực tăng trưởng hay rủi ro tài chính mới?

Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) được dự báo sẽ tiếp tục trong năm 2026, khi các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ lên kế hoạch rót hàng trăm tỉ đô la để xây dựng và mở rộng hạ tầng, đặc biệt là các trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Tuy nhiên, đi cùng là những lo ngại ngày càng gia tăng về mức định giá cao của các công ty công nghệ Mỹ trong bối cảnh hiệu quả sinh lời của các khoản đầu tư AI vẫn chưa được chứng minh rõ ràng. Một số nhà phân tích cảnh báo nguy cơ hình thành bong bóng tài sản có thể dẫn tới làn sóng điều chỉnh mạnh nếu kỳ vọng đảo chiều.

Nhà phê bình công nghệ Ed Zitron cho rằng mô hình kinh doanh AI hiện nay thiếu bền vững khi chi phí xử lý mỗi yêu cầu của người dùng cao hơn đáng kể so với doanh thu tạo ra. Doanh thu từ AI tăng nhanh nhưng vẫn chưa đủ bù đắp cho quy mô đầu tư ước tính vượt 400 tỉ đô la riêng trong năm 2025.

Áp lực tài chính gia tăng khi các trung tâm dữ liệu AI, với chi phí xây dựng lên tới hàng tỉ đô la, chủ yếu được tài trợ bằng nợ. Theo Bloomberg, tổng giá trị các khoản vay cho lĩnh vực này trong năm 2025 đã đạt 178,5 tỉ đô la.

Nếu bong bóng AI vỡ, tác động có thể lan rộng trên thị trường tài chính. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết nhóm “Bảy ông lớn công nghệ” của Mỹ hiện chiếm khoảng 35% giá trị chỉ số S&P 500, khiến thị trường dễ tổn thương trước một đợt điều chỉnh mạnh. Rủi ro không chỉ giới hạn ở Thung lũng Silicon mà còn lan sang các nhà đầu tư, các nhà xuất khẩu công nghệ châu Á và các quỹ tài chính tư nhân.

Chuyên gia Alicia Garcia-Herrero cảnh báo, dù AI vẫn là một xu hướng mang tính cấu trúc dài hạn, việc chi tiêu sụt giảm đột ngột có thể gây cú sốc lớn cho kinh tế Mỹ và kéo giảm tăng trưởng toàn cầu.

Kết luận

Năm 2026 khó có khả năng là một năm khủng hoảng toàn diện, nhưng cũng không phải giai đoạn ổn định. Kinh tế thế giới đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng thấp hơn, đi kèm rủi ro cao hơn, trong đó căng thẳng thương mại, áp lực lạm phát và những kỳ vọng quá mức vào AI có thể trở thành các điểm kích hoạt bất ổn. Thách thức lớn nhất không nằm ở một cú sốc đơn lẻ, mà ở việc các rủi ro này có thể cộng hưởng và làm suy yếu nền tảng tăng trưởng toàn cầu trong trung hạn.