Cách Đông Nam Á vượt “bão” thuế quan Trump

Cách Đông Nam Á vượt “bão” thuế quan Trump

Bất chấp những lo ngại ban đầu, Đông Nam Á đã vượt qua “cơn bão thuế quan” từ Tổng thống Donald Trump nhờ ba yếu tố chính: Nhu cầu công nghệ từ Mỹ, lợi thế chi phí sản xuất và việc chuyển hướng hàng hóa từ Trung Quốc.

Theo dữ liệu từ Cục Điều tra dân số Mỹ, trong quý 3/2025, xuất khẩu hàng hóa từ Đông Nam Á sang Mỹ tăng 25% so với cùng kỳ năm trước – một con số ấn tượng trong bối cảnh căng thẳng thương mại gia tăng.

Đầu tư nước ngoài vào các nền kinh tế sản xuất chính của khu vực cũng gia tăng, được thúc đẩy bởi xu hướng toàn cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Kết quả này đi ngược lại những dự báo bi quan sau “Ngày Giải phóng” của Tổng thống Trump vào tháng 4/2025, khi ông công bố thuế quan đối ứng lên đến 49% đối với các nền kinh tế sản xuất chính Đông Nam Á. Mức thuế này sau đó được giảm xuống khoảng 20% thông qua các cuộc đàm phán với Washington.

“Mọi người đều lo lắng về thuế quan đối ứng lúc đầu, nhưng với lợi thế chi phí sản xuất hàng hóa ở châu Á, thuế quan 20% không đáng để chuyển địa điểm sản xuất”, Mats Persson, Trưởng bộ phận vĩ mô và chiến lược tại công ty tư vấn EY, nhận định.

Theo vị cựu cố vấn Bộ Tài chính Anh này, ngay cả sau khi áp thuế quan, Đông Nam Á vẫn có lợi thế chi phí “từ 20% đến hơn 100%” so với sản xuất tại Mỹ hoặc châu Âu.

Điều này mang lại sự an tâm cho các công ty đã áp dụng chiến lược “Trung Quốc + 1” từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Chiến lược này sử dụng các nền kinh tế Đông Nam Á làm cơ sở xuất khẩu thứ hai để giảm rủi ro từ thuế cao áp lên Trung Quốc.

Các chiến lược này tiếp tục hiệu quả. Trong quý 3/2025, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 40% so với cùng kỳ, nhưng tổng xuất khẩu châu Á sang Mỹ vẫn được giữ vững.

Tại Campuchia, một nhà sản xuất lớn giày dép và quần áo, thương mại với Mỹ tiếp tục tăng trưởng bất chấp việc nhận thuế quan 49% vào tháng 4, sau đó được giảm xuống 19% sau cuộc đàm phán với Nhà Trắng.

Quần áo là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất từ Campuchia sang Mỹ. Trong quý 3/2025. Xuất khẩu quần áo dệt kim tăng 25% so với cùng kỳ, theo Trade Data Monitor.

Ken Loo, Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may, May mặc, Giày dép & Hàng du lịch Campuchia, cho biết thuế quan của ông Trump ban đầu đã “gây căng thẳng” cho ngành, nhưng lo lắng đã tan biến khi phát hiện các đối thủ cạnh tranh ở Bangladesh, Việt Nam và Indonesia cũng phải đối mặt với mức thuế tương tự.

“Thuế quan không ảnh hưởng đến ai cả. Chúng tôi ở mức 19%, các đối thủ cạnh tranh ở mức 20%. Có khác biệt gì không? Nếu bạn áp thuế đều mọi người, thì cũng chẳng có gì thay đổi cả”, ông nhận xét.

Campuchia đang đẩy mạnh xuất khẩu quần áo sang Mỹ, bất chấp thuế quan

Xuất khẩu của Campuchia sang Mỹ (tỷ USD)

1. Thuế quan “Ngày Giải phóng” được công bố 2. Thuế quan đối ứng được điều chỉnh

Tuy nhiên, ông Loo thừa nhận tỷ suất lợi nhuận đang bị ép trong toàn ngành khi khách hàng yêu cầu giảm giá để bù đắp tác động của thuế quan. Dù vậy, các khoản đầu tư mới từ công ty nước ngoài tiếp tục đổ vào Campuchia ngay cả với mức thuế quan mới nhất, trong đó khoảng 90% đầu tư mới trong ngành may mặc, giày dép và hàng du lịch đến từ các công ty có trụ sở tại Trung Quốc đại lục.

Các nhà phân tích cảnh báo các quốc gia Đông Nam Á vẫn đối mặt với sự bất định khi chính quyền Trump đe dọa áp thuế quan 40% đối với hàng hóa trung chuyển. Đây là điều đáng chú ý khi dòng thương mại chuyển hướng từ Trung Quốc – quốc gia chịu mức thuế quan đối ứng 37% – đã tăng mạnh kể từ nhiệm kỳ Tổng thống đầu tiên của ông Trump, đạt mức cao nhất mọi thời đại 23.7 tỷ USD vào tháng 9/2025, theo phân tích của công ty tư vấn Capital Economics.

Vẫn chưa rõ ràng Mỹ sẽ định nghĩa những hàng hóa như vậy ra sao. Các nước Đông Nam Á phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu thô và hàng hóa trung gian từ Trung Quốc, và chính quyền Trump đã báo hiệu trong các cuộc đàm phán với các nước trong khu vực rằng họ có thể không dung thứ cho hàm lượng nguyên liệu Trung Quốc cao trong các sản phẩm cuối cùng xuất khẩu sang Mỹ.

Động lực mạnh mẽ từ ngành công nghệ

Một yếu tố quan trọng khác đằng sau sức bền của khu vực là sự bùng nổ công nghệ tại Mỹ, theo Leah Fahy, nhà phân tích Trung Quốc tại Capital Economics. Nhiều mặt hàng xuất khẩu liên quan đến công nghệ như chip, thiết bị sản xuất chip, máy tính và điện thoại thông minh đã được chính quyền miễn thuế quan.

“Xuất khẩu hàng điện tử hiện đang tăng trưởng khoảng 40% so với cùng kỳ năm trước – nhanh hơn vào thời điểm đỉnh điểm của đại dịch, thời điểm các lệnh phong tỏa khiến người tiêu dùng thèm khát các sản phẩm điện tử được sản xuất ở châu Á”, Capital Economics cho biết trong báo cáo gần đây gửi khách hàng.

Công ty này dự đoán rằng nhu cầu mạnh mẽ này có “khả năng được duy trì” trong suốt năm 2026, tạo động lực bền vững cho xuất khẩu công nghệ từ khu vực.

Sau chuyến thăm gần đây đến Việt Nam – nhà xuất khẩu hàng đầu của khu vực, Tom Miller, nhà phân tích tại công ty tư vấn Gavekal, cho biết mặc dù các nhà đầu tư nước ngoài tin tưởng khu vực có thể vượt qua cuộc chiến thương mại, nền kinh tế của khu vực vẫn sẽ bị tác động bởi các động thái của chính quyền Trump trong tương lai.

“Vẫn còn tương đối sớm để kết luận”, ông Miller nhận xét trong báo cáo gửi khách hàng vào tháng 12, nhưng cảnh báo nếu chính quyền Trump quyết liệt trong việc loại bỏ phần đầu vào từ Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu, các nước Đông Nam Á có thể bị ảnh hưởng.

Vũ Hạo