Nhờ đâu AI Trung Quốc “đắt khách” ở Mỹ?

Nhờ đâu AI Trung Quốc “đắt khách” ở Mỹ?

Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc đang hiện diện ngày càng sâu tại Mỹ nhờ chi phí thấp, hiệu năng tiệm cận các đối thủ hàng đầu và chiến lược phát triển mã nguồn mở.

Một trong những ví dụ mới nhất là ông Raffi Krikorian, Giám đốc Công nghệ của Mozilla, đơn vị phát triển trình duyệt Firefox. Chỉ vài ngày sau khi startup Trung Quốc Moonshot AI ra mắt mô hình Kimi K3, ông đã chuyển sang sử dụng công cụ này cho nhiều công việc hằng ngày.

“Tôi thấy nó phản hồi nhanh hơn”, Krikorian nói khi so sánh Kimi K3 với Claude Fable của Anthropic.

Trước đó, ông cũng thường xuyên sử dụng GLM-5.2 của startup Trung Quốc Z.ai để quản lý lịch làm việc, tài liệu và email.

Không chỉ người dùng cá nhân, một số doanh nghiệp Mỹ cũng bắt đầu chuyển sang các mô hình AI Trung Quốc nhằm cắt giảm chi phí vận hành. Trong số đó có sàn giao dịch tiền ảo Coinbase.

Giá rẻ trở thành lợi thế cạnh tranh

Đà phát triển của AI Trung Quốc cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước sang giai đoạn mới. Hồi đầu năm, DeepSeek từng gây chấn động Thung lũng Silicon khi giới thiệu mô hình AI có hiệu năng tiệm cận các đối thủ Mỹ nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể.

Kể từ tháng 6, các startup Trung Quốc liên tục tung ra những mô hình mới như GLM-5.2 của Z.ai, Kimi K3 của Moonshot AI, trong khi Alibaba giới thiệu Qwen3.8 Max và DeepSeek hé lộ phiên bản V4, cạnh tranh trực tiếp với ChatGPT của OpenAI và Gemini của Google.

Theo nhiều chuyên gia, các mô hình AI mới của Trung Quốc đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với nhóm dẫn đầu của Mỹ, đặc biệt ở các tác vụ xử lý ngôn ngữ và lập trình.

Ông Curt Meinhold, Giám đốc Công nghệ tại bang North Carolina (Mỹ), cho biết ông ngày càng ưu tiên sử dụng DeepSeek cho các công việc như tìm kiếm khách hàng và phát triển doanh số.

“Phần lớn người dùng không cần đến những mô hình mạnh nhất của Anthropic. Chúng tôi chỉ cần một công cụ đủ tốt”, ông nói.

AI “đủ tốt” nhưng chi phí thấp hơn rất nhiều

Theo báo cáo công bố trong tháng 7 của Goldman Sachs, AI Trung Quốc đang bước vào “giai đoạn then chốt” để được triển khai rộng rãi trên toàn cầu, đặc biệt khi các tác nhân AI (AI Agent) – hệ thống có khả năng tự thực hiện nhiều bước công việc phức tạp – ngày càng phổ biến.

Trong bối cảnh đó, chi phí được xem là yếu tố cạnh tranh quan trọng.

Ông Alex Colville, Chuyên gia tại Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI), cho biết các nhà cung cấp AI thường tính phí theo số lượng token đầu vào và đầu ra. Khi các tác nhân AI đảm nhiệm những tác vụ dài và phức tạp hơn, khoảng cách chi phí giữa các mô hình sẽ ngày càng rõ rệt.

“Khả năng lập trình và nghiên cứu của các mô hình Trung Quốc đã rất sát với các đối thủ Mỹ. Nếu chỉ phải trả vài xu cho mỗi triệu token thay vì 30-50 USD thì đó là lựa chọn quá hấp dẫn”, ông Curt Meinhold nhận xét.

Theo nền tảng OpenRouter, 5 mô hình AI được sử dụng nhiều nhất trong tháng qua đều đến từ Trung Quốc.

Trong khi đó, dữ liệu của Sensor Tower cho thấy ứng dụng Kimi ghi nhận hơn 930,000 lượt tải chỉ trong tuần đầu sau khi Kimi K3 ra mắt, tăng 200% so với tuần trước. Riêng tại Mỹ, số lượt tải tăng 387%, lên khoảng 86,000.

Nhu cầu tăng mạnh đến mức Moonshot AI phải tạm ngừng tiếp nhận thuê bao mới do hạ tầng quá tải.

Dù vậy, ông Anastasios Angelopoulos, đồng sáng lập nền tảng đánh giá AI Arena, cho rằng các mô hình Trung Quốc vẫn còn khoảng cách với những hệ thống hàng đầu của Mỹ nếu xét trên năng lực tổng thể và phạm vi ứng dụng.

Chính sách của Mỹ tạo cơ hội cho AI Trung Quốc

Một lợi thế khác của các công ty AI Trung Quốc là phần lớn mô hình được phát hành dưới dạng mã nguồn mở (open-source), cho phép các nhà phát triển tự do nghiên cứu, tinh chỉnh và xây dựng ứng dụng trên nền tảng sẵn có.

Trong khi đó, các mô hình tiên tiến của OpenAI và Anthropic vẫn chủ yếu theo đuổi chiến lược đóng mã nguồn (closed-source), hạn chế khả năng tùy biến của cộng đồng phát triển.

Ông Lian Jye Su, Chuyên gia của Omdia, cho rằng Trung Quốc đang tận dụng chiến lược mã nguồn mở để mở rộng hệ sinh thái AI trên phạm vi toàn cầu.

Theo ông Raffi Krikorian, khi các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc ngày càng tiệm cận chất lượng của những hệ thống đóng do các công ty Mỹ phát triển, “biên giới của AI mã nguồn mở đang ngày càng mang dấu ấn Trung Quốc”.

Xu hướng này cũng nhận được sự ủng hộ từ một số tập đoàn công nghệ Mỹ. Gần đây, Microsoft, Meta và Nvidia đã cùng ký thư ngỏ kêu gọi thúc đẩy phát triển AI mã nguồn mở.

Một số chuyên gia còn cho rằng chính các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Washington đôi khi lại tạo cơ hội cho các đối thủ Trung Quốc.

Chẳng hạn, Z.ai ra mắt GLM-5.2 ngay sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt các hạn chế xuất khẩu đối với hai mô hình Fable và Mythos của Anthropic, khiến các sản phẩm này không thể tiếp cận nhiều thị trường trong hơn hai tuần.

“Việc hạn chế một mô hình AI của Mỹ có thể ngay lập tức mở ra cơ hội cho đối thủ Trung Quốc”, ông Anastasios Angelopoulos nhận định.

Sau khi AI được ứng dụng rộng rãi trong nước với sự hỗ trợ của chính phủ, Trung Quốc đang thúc đẩy các doanh nghiệp mở rộng sang thị trường quốc tế.

Tại một diễn đàn công nghệ ở Thượng Hải, Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi thúc đẩy phát triển AI mã nguồn mở, đồng thời cam kết hỗ trợ các quốc gia đang phát triển nâng cao năng lực trong lĩnh vực này.

Giống nhiều ngành khác của nền kinh tế Trung Quốc, sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường nội địa đang buộc các startup AI tìm kiếm động lực tăng trưởng ở nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp cũng tích cực huy động thêm vốn, trong đó có kế hoạch phát hành cổ phiếu.

Dù vậy, khả năng sinh lời vẫn là bài toán lớn. Startup Z.ai ghi nhận doanh thu năm ngoái tăng 132%, lên 724 triệu Nhân dân tệ (107 triệu USD), nhưng khoản lỗ ròng cũng tăng 60%, lên 4.7 tỷ Nhân dân tệ (694 triệu USD).

Bất chấp những thách thức đó, nhiều chuyên gia tin rằng các mô hình AI của Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng ảnh hưởng, ngay cả tại thị trường Mỹ.

“Tôi khuyến nghị bất kỳ ai triển khai AI ở quy mô lớn đều nên ít nhất thử đánh giá các mô hình này”, Krikorian nói.

Vũ Hạo