90% trái phiếu được xếp hạng AAA, Trung Quốc cảm thấy bất thường

90% trái phiếu được xếp hạng AAA, Trung Quốc cảm thấy bất thường

Trung Quốc đang gây sức ép lên các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp được gắn mác AAA dù phải vay vốn với lãi suất cao, trong bối cảnh những nghi ngờ về độ tin cậy của hệ thống đánh giá tín dụng ngày càng gia tăng.

Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) đã tiến hành kiểm tra trực tiếp tại các tổ chức xếp hạng tín nhiệm trong nước kể từ tháng 5. Ảnh: AP

Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) hồi tháng 4/2026 đã yêu cầu các tổ chức xếp hạng trong nước rà soát những mức tín nhiệm cao, đặc biệt đối với các trái phiếu có lợi suất vượt xa nợ Chính phủ, theo 3 nguồn tin thân cận.

Kể từ đó, Lianhe Credit Rating – một trong những tổ chức xếp hạng hàng đầu Trung Quốc – đã rút xếp hạng đối với một số tổ chức phát hành được chấm AAA. Đối thủ Chengxin cũng từng đăng thông báo tạm dừng xếp hạng trước khi gỡ bỏ nội dung này.

“Trong 3 tháng qua, các tổ chức xếp hạng đã thực hiện những bước đi cụ thể nhằm hạn chế tỷ trọng xếp hạng AAA”, Kaihua Deng, Phó Giáo sư kinh tế và tài chính tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho biết.

Tỷ lệ trái phiếu được xếp hạng AAA quá cao từ lâu đã là vấn đề gây tranh cãi trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp Trung Quốc, vốn phát triển nhanh chóng sau khi hệ thống tài chính nước này mở cửa trở lại với thế giới vào thập niên 1990.

Một phân tích của Financial Times vào tháng 8 năm ngoái cho thấy, trong số trái phiếu doanh nghiệp phát hành mới và được xếp hạng tín nhiệm trong nửa đầu năm, 90% được chấm AAA, so với mức chưa tới một nửa vào năm 2016.

“Ngay từ 2 năm trước, giới chức đã biết tỷ lệ xếp hạng AAA đơn giản là quá cao”, Deng nói.

Hoạt động xếp hạng tín nhiệm – với chi phí do chính tổ chức phát hành chi trả – đã bị soi xét sau vụ sụp đổ của nhà phát triển bất động sản Evergrande năm 2021 và làn sóng vỡ nợ trong nước sau đó.

Năm nay, giới chức Trung Quốc cũng tìm cách xử lý các khoản nợ ngoài bảng cân đối của chính quyền địa phương, đồng thời hạn chế các đợt phát hành nợ mới nhằm đưa nền kinh tế rời xa mô hình tăng trưởng phụ thuộc vào bất động sản.

Trong khuôn khổ chiến dịch siết quản lý từ trên xuống, các cơ quan chức năng đã tiến hành kiểm tra trực tiếp tại các tổ chức xếp hạng tín nhiệm kể từ tháng 5, theo 3 nguồn tin.

Trọng tâm là những trái phiếu có lãi suất coupon cao hơn trên 2 điểm phần trăm so với lợi suất đáo hạn của trái phiếu chính phủ tương đương tại thời điểm phát hành.

Đến tháng 6, PBOC tiếp tục lưu ý hai nhóm trái phiếu: Những trái phiếu có chênh lệch lợi suất từ 1-2 điểm phần trăm và những trái phiếu có mức chênh lệch trên 2 điểm phần trăm, đồng thời yêu cầu các tổ chức xếp hạng tiến hành rà soát.

Các cuộc kiểm tra cũng xem xét vấn đề tuân thủ, bao gồm việc liệu các tổ chức xếp hạng có giành khách hàng bằng cách đưa ra mức tín nhiệm ưu ái hơn đối thủ hay không.

Tuy nhiên, một số thành viên thị trường bày tỏ lo ngại về sự thiếu rõ ràng trong các ngưỡng mà cơ quan quản lý sử dụng để xác định một mức xếp hạng có vấn đề.

Họ cảnh báo chiến dịch này có thể làm méo mó quyết định huy động vốn, đồng thời đẩy doanh nghiệp sang phát hành nhiều trái phiếu ngắn hạn hơn. Các khoản nợ này thường có mức chênh lệch lợi suất thấp hơn và dễ đáp ứng tiêu chí của nhà quản lý, nhưng lại khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro đảo nợ.

“Chênh lệch lợi suất không chỉ được quyết định bởi chất lượng tín dụng của tổ chức phát hành”, một cán bộ tín dụng giấu tên cho biết. “Nó phản ánh hàng loạt yếu tố, bao gồm kỳ hạn, loại tài sản, ngành nghề, thanh khoản và thậm chí cả những sự kiện rủi ro tại thời điểm đó. Nhưng cơ quan quản lý hiện đang áp dụng một cách tiếp cận rất thô và mang tính ‘một khuôn cho tất cả’”.

Tháng trước, Lianhe đã rút xếp hạng đối với Xi’an Qujiang Cultural Financial Holdings và Tianjin Jinrong Investment Service Group.

Trái phiếu của cả hai doanh nghiệp đều từng được xếp hạng AAA, dù lãi suất coupon cao hơn đáng kể so với lợi suất trái phiếu Chính phủ tham chiếu.

Chengxin cũng từng đăng thông báo trên website cho biết sẽ tạm dừng phát hành xếp hạng đối với một số trái phiếu trong 3 tháng hoặc lâu hơn, nhưng sau đó gỡ thông báo khi bị chỉ trích là chỉ tuân thủ yêu cầu của cơ quan quản lý một cách nửa vời.

Chengxin nói với truyền thông địa phương rằng kế hoạch này không liên quan đến việc giới chức rà soát các mức xếp hạng tín nhiệm cao.

Trong số trái phiếu phát hành kể từ đầu năm 2025, chỉ hơn 1% có mức chênh lệch lợi suất trên 2 điểm phần trăm, trong khi khoảng 9% có mức chênh lệch từ 1-2 điểm phần trăm, theo dữ liệu do công ty môi giới Industrial Securities tổng hợp.

“Tôi cho rằng nhìn chung thị trường có thể nhận diện những doanh nghiệp chất lượng thấp hơn và rõ ràng họ sẽ áp một mức phạt”, Deng nói.

Tuy nhiên, vị giáo sư lưu ý một số nhà đầu tư, “chẳng hạn các công ty bảo hiểm và tổ chức đầu tư quy mô nhỏ”, vẫn có thể bị đánh lừa bởi những mức xếp hạng tín nhiệm cao.

“Ngay cả khi xét trên bình diện chung, thị trường không hề ngốc, giới chức vẫn muốn kiềm chế vấn đề lạm phát xếp hạng tín nhiệm”, ông nói.

Yao Yu, nhà sáng lập RatingDog – tổ chức công bố chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) khu vực tư nhân của Trung Quốc – cho rằng tỷ lệ trái phiếu AAA vẫn sẽ ở mức “rất cao”, ngay cả sau khi những mức xếp hạng bị cơ quan quản lý lưu ý được hạ bậc hoặc rút lại.

“Bạn không thể khiến số lượng xếp hạng AAA giảm xuống chỉ sau một đêm bằng một mệnh lệnh hành chính”, ông nói.

Vũ Hạo