Sau cú hạ nhiệt của giá dầu, châu Âu lại đối mặt một nỗi lo lớn hơn

Sau cú hạ nhiệt của giá dầu, châu Âu lại đối mặt một nỗi lo lớn hơn

Những nghịch lý cho thấy châu Âu dường như đang trong thế tiến thoái lưỡng nan khi nền kinh tế phụ thuộc năng lượng bên ngoài, đặc biệt “van dầu khí” Trung Đông, chuỗi cung ứng công nghiệp Trung Quốc và dòng vốn toàn cầu.

Diễn biến bất thường

Những ngày cuối tháng 4 chứng kiến một diễn biến tưởng như tích cực nhưng lại gây lo ngại cho thị trường châu Âu. Giá dầu WTI hạ nhiệt xuống vùng 90-100 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức 115-120 USD/thùng hồi đầu tháng khi căng thẳng Mỹ – Iran leo thang. Giá dầu hạ nhiệt đến từ việc hai bên tạm ngừng bắn và tiếp tục đàm phán.

Trong bối cảnh thông thường, giá năng lượng giảm sẽ là “tin tốt” đối với châu Âu, khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu khí. Tuy nhiên, phản ứng thị trường lại đi theo hướng ngược lại. Chỉ số STOXX Europe 600 – thước đo quan trọng nhất của chứng khoán châu Âu – giảm từ khoảng 620 điểm xuống gần 600 điểm trong tuần cuối tháng 4, dù áp lực năng lượng tạm thời hạ nhiệt.

Sự trái chiều này càng rõ nét khi so sánh với Mỹ. Các chỉ số chứng khoán Mỹ tiếp tục lập đỉnh mới, tăng khoảng 12-13% so với thời điểm trước khi xung đột Mỹ – Iran bùng phát. Điều này cho thấy nhà đầu tư toàn cầu không nhìn nhận cùng một sự kiện theo cách giống nhau.

Giá dầu hạ nhiệt khi Mỹ và Iran ngừng bắn và đàm phán. Ảnh: CNBC

Một trong những yếu tố gây sức ép lên thị trường châu Âu là phát biểu của Thủ tướng Đức Friedrich Merz liên quan đến vị thế đàm phán giữa Mỹ và Iran. Tuyên bố này sau đó nhận được phản hồi từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, thu hút sự chú ý của giới quan sát về quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Cùng thời điểm, Washington công bố kế hoạch điều chỉnh khoảng 5.000 binh sĩ khỏi Đức. Dù quy mô không lớn, động thái này vẫn được truyền thông và giới phân tích theo dõi sát do Đức hiện là một trong những trung tâm triển khai lực lượng quan trọng của Mỹ tại châu Âu.

Song song với yếu tố địa chính trị, nền tảng kinh tế châu Âu cũng đang bộc lộ nhiều vấn đề. Nền kinh tế lớn nhất châu Âu là Đức đang gần như rơi vào trạng thái “đi ngang”. Công nghiệp suy yếu do chi phí năng lượng cao, cạnh tranh gia tăng từ Trung Quốc và xu hướng dịch chuyển sản xuất sang Mỹ.

Ở cấp độ chính sách, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang đối mặt với bài toán khó: giữ lãi suất cao để kiểm soát lạm phát hay hạ lãi suất để cứu tăng trưởng. Trong khi đó, nợ công tại các quốc gia như Ý và Pháp vẫn ở mức cao, làm dấy lên nguy cơ về một cuộc khủng hoảng nợ kiểu mới nếu kinh tế tiếp tục suy yếu.

Tất cả những yếu tố này tạo nên một nghịch lý: ngay cả khi giá dầu giảm – yếu tố vốn được xem là “phao cứu sinh” – thị trường châu Âu vẫn phản ứng tiêu cực. Điều đó có lẽ phản ánh một nỗi lo sâu xa hơn, vượt ra ngoài biến động ngắn hạn của giá năng lượng.

Thế tiến thoái lưỡng nan của châu Âu

Khi thế giới tập trung vào Trung Đông hay cạnh tranh Mỹ – Trung, một rủi ro lớn hơn đang âm thầm hình thành tại châu Âu. Khu vực này đang bị kẹp giữa ba “trục quyền lực”: năng lượng từ Trung Đông và Nga, sản xuất từ Trung Quốc, và tài chính – công nghệ từ Mỹ.

Trong đó, “van dầu” Trung Đông giữ vai trò then chốt. Khu vực này vẫn cung cấp phần lớn năng lượng cho thế giới, với các tuyến vận chuyển chiến lược như eo Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu toàn cầu. Chỉ cần một cú sốc liên quan đến Iran cũng đủ đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng.

Điều khiến châu Âu lo ngại không chỉ nằm ở xung đột, mà còn ở nguy cơ thay đổi cán cân quyền lực năng lượng toàn cầu. Giới phân tích cho rằng nếu Mỹ gia tăng ảnh hưởng tại Trung Đông, Washington có thể có vai trò lớn hơn đối với nguồn cung dầu thế giới, qua đó khiến yếu tố năng lượng ngày càng gắn với địa chính trị.

Trong bối cảnh đã giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga, châu Âu hiện tăng nhập khẩu LNG từ Mỹ và dầu từ Trung Đông. Điều này làm dấy lên lo ngại về mức độ phụ thuộc năng lượng ngày càng lớn vào các đối tác bên ngoài.

Ở chiều ngược lại, châu Âu vẫn duy trì mối liên kết chặt với chuỗi cung ứng công nghiệp của Trung Quốc, từ linh kiện, máy móc đến nguyên liệu đầu vào. Trong ngắn hạn, khu vực này được đánh giá khó tách rời hoàn toàn khỏi hệ sinh thái sản xuất của Trung Quốc.

Một nghịch lý đáng chú ý là khủng hoảng năng lượng lại có thể mang lại lợi thế tương đối cho Trung Quốc. Với khả năng mua dầu giá rẻ từ Iran trước khi chiến sự nổ ra (trong bối cảnh Iran bị trừng phạt), cùng hệ thống dự trữ lớn và nguồn cung đa dạng, Trung Quốc có thể duy trì sản xuất ổn định hơn. Trong khi đó, châu Âu lại chịu áp lực chi phí năng lượng tăng cao, khiến khoảng cách công nghiệp giữa hai bên có nguy cơ bị nới rộng.

Trong toàn bộ bức tranh này, Đức là quốc gia chịu tác động mạnh nhất. Là nền kinh tế công nghiệp nặng, Đức phụ thuộc lớn vào năng lượng giá rẻ và xuất khẩu. Khi hai yếu tố này đồng thời bị đe dọa, nguy cơ mất vị thế “công xưởng châu Âu” trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Thế khó của châu Âu là mọi lựa chọn đều đi kèm chi phí. Nếu nghiêng về Mỹ, khu vực này có thể phụ thuộc hơn vào năng lượng và dòng vốn từ Washington. Ngược lại, nếu tiếp tục duy trì quan hệ sâu với Trung Quốc, ngành công nghiệp châu Âu sẽ đối mặt áp lực cạnh tranh lớn hơn.

Trong khi đó, việc Mỹ giảm hiện diện quân sự tại châu Âu cho thấy Washington đang điều chỉnh ưu tiên chiến lược, buộc châu Âu phải tăng chi cho quốc phòng trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.

Theo giới phân tích, nỗi lo của châu Âu hiện không chỉ nằm ở chiến sự, mà còn ở nguy cơ hình thành một trật tự năng lượng mới có thể làm suy giảm mức độ tự chủ chiến lược của khu vực.

Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, rủi ro không còn nằm ở nơi xung đột nổ ra, mà nằm ở nơi không có khả năng kiểm soát hệ quả. Và ở thời điểm hiện tại, châu Âu dường như đang đứng chính xác tại điểm đó.

Mạnh Hà