Chi phí leo thang, đơn hàng suy yếu, dệt may Bangladesh tìm đường phục hồi

Chi phí leo thang, đơn hàng suy yếu, dệt may Bangladesh tìm đường phục hồi

Các nhà sản xuất may mặc Bangladesh đang trông đợi các thỏa thuận thương mại mới để vực dậy xuất khẩu, trong bối cảnh ngành chịu áp lực từ chiến tranh Iran, chi phí đầu vào tăng và cạnh tranh quốc tế gia tăng.

Ông Shah Mohammad Mohit, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc O’Dell Group, cho biết giá nhiên liệu tăng cao do nguồn cung từ Vùng Vịnh bị gián đoạn đã đẩy chi phí sản xuất của công ty tăng 12-15%, trong khi chi phí vận chuyển hàng hóa từ Dhaka đến cảng Chittagong tăng hơn gấp ba lần.

“Chúng tôi cũng lo ngại chiến tranh sẽ ảnh hưởng đến các thị trường xuất khẩu như Mỹ và EU”, ông nói, cảnh báo niềm tin tiêu dùng suy yếu tại phương Tây có thể kéo giảm đơn hàng. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp khó có thể chuyển chi phí tăng sang khách hàng.

Việc eo biển Hormuz đóng cửa chỉ là một trong nhiều yếu tố gây áp lực. Chính sách tăng thuế nhập khẩu của Mỹ, các thỏa thuận thương mại của đối thủ như Ấn Độ và Việt Nam, bất ổn chính trị trong nước và nguy cơ mất ưu đãi dành cho các nước kém phát triển (LDC) cũng đang đè nặng lên ngành.

Hệ quả là xuất khẩu dệt may của Bangladesh đã giảm liên tiếp 8 tháng so với cùng kỳ, trong đó tháng 3 giảm mạnh nhất với mức 19.4%. Năm 2025, xuất khẩu dệt may của nước này lần đầu tụt sau Việt Nam trong 5 năm.

Sau cuộc bầu cử tháng 2 đưa Đảng Dân tộc Bangladesh (BNP) trở lại nắm quyền, các doanh nghiệp kỳ vọng các thỏa thuận thương mại mới sẽ hỗ trợ phục hồi xuất khẩu.

Trong khi chờ đợi, ngành đang kỳ vọng thêm hỗ trợ từ chính phủ. Chính phủ của Thủ tướng Tarique Rahman đã giải ngân 25.65 tỷ Taka (tương đương 206.94 triệu USD) tiền hỗ trợ xuất khẩu. Doanh nghiệp có thể nhận hỗ trợ tiền mặt tương đương 0.3-10% giá trị hàng xuất khẩu tùy điều kiện.

“Đây là các chính sách đã được cam kết trước đó”, ông Mohammad Hatem, Chủ tịch Hiệp hội Dệt kim Bangladesh, cho biết. “Chính phủ cần đưa ra các kế hoạch mới khi các đối thủ như Ấn Độ và Việt Nam đang tiến rất nhanh”.

Các doanh nghiệp cũng đề xuất bỏ thuế 10% đối với khoản hỗ trợ xuất khẩu và nới lỏng nhập khẩu nguyên liệu.

Kỳ vọng từ các hiệp định thương mại

Các thỏa thuận thương mại mới của Bangladesh bao phủ ba trong năm thị trường xuất khẩu lớn nhất là EU, Mỹ và Nhật Bản.

Trong đó, doanh nghiệp đánh giá cao nhất thỏa thuận với Nhật Bản, ký trước bầu cử ngày 12/02. Theo hiệp định này, 7,379 mặt hàng Bangladesh – bao gồm hàng may mặc – sẽ được miễn thuế khi vào Nhật Bản.

“Thỏa thuận này sẽ giúp tăng doanh thu xuất khẩu sang Nhật, hiện khoảng 1 tỷ USD mỗi năm”, ông Jahirul Islam, quản lý tại Maruhisa Pacific, cho biết. Nhật Bản hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ năm của Bangladesh.

Trong khi đó, thỏa thuận thương mại với Mỹ gây nhiều tranh luận. Thuế đối ứng với hàng Bangladesh sẽ giảm từ 37% xuống 19%, ngang với Việt Nam và Ấn Độ. Một phần hàng may mặc sử dụng bông và sợi tổng hợp từ Mỹ có thể được miễn thuế theo hạn ngạch.

Ông Mohit cho biết việc giảm thuế xuống 19% là tích cực, khi công ty ông đã lỗ 2 triệu USD trong quý cuối năm do tranh cãi với khách hàng về việc chia sẻ chi phí thuế.

Một số doanh nghiệp quốc tế như Kontoor Brands hay Gildan Activewear cũng nhìn thấy lợi ích và đã lên kế hoạch mở rộng sản xuất tại Bangladesh.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp trong nước lo ngại điều kiện sử dụng nguyên liệu từ Mỹ sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng hiện tại, vốn phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Mỹ.

Thỏa thuận cũng bị chỉ trích vì các điều khoản cho phép Mỹ tăng thuế nếu Bangladesh ký hiệp định với các nền kinh tế “phi thị trường”, có thể cản trở việc tham gia Hiệp định RCEP.

Một số chuyên gia cho rằng lợi ích ròng của thỏa thuận có thể “tiêu cực” và mang tính bất cân xứng. Hiện trạng của hiệp định cũng chưa rõ ràng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ chế thuế đối ứng của chính quyền Trump.

Trong khi đó, thỏa thuận hợp tác với EU (PCA) mang tính nền tảng cho một hiệp định thương mại tự do trong tương lai, giúp Bangladesh duy trì ưu đãi thuế sau khi mất vị thế quốc gia kém phát triển nhất (LDC) vào tháng 11.

Tuy nhiên, PCA “không đảm bảo ưu đãi thuế ngay lập tức”, theo chuyên gia Fahmida Khatun. Bà nhấn mạnh nếu không cải cách nhanh trong nước và đẩy mạnh đàm phán thương mại, Bangladesh có thể mất lợi thế cạnh tranh, đặc biệt khi EU đã ký hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ và Việt Nam.

Để duy trì sức cạnh tranh, Bangladesh cần cải thiện hạ tầng cảng biển, thủ tục hải quan và đẩy mạnh sản xuất hàng may mặc từ sợi tổng hợp.

“Nếu không có cải cách trong nước và chiến lược thương mại chủ động hơn, các thỏa thuận hiện tại sẽ chưa đủ để bảo vệ năng lực xuất khẩu của Bangladesh”, bà Khatun cho biết.

Vũ Hạo