Xung đột Trung Đông tạo lợi thế cho xuất khẩu Trung Quốc giành thêm thị phần

Xung đột Trung Đông tạo lợi thế cho xuất khẩu Trung Quốc giành thêm thị phần

Cú sốc năng lượng từ chiến sự ở Trung Đông có thể trở thành “đòn bẩy” giúp Trung Quốc mở rộng thị phần xuất khẩu khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị xáo trộn.

Cotainer tập kết ở cảng Thượng Hải, cảng xuất khẩu lớn nhất Trung Quốc. Ảnh: Getty Images

Sản xuất ổn định nhờ bảo đảm nguồn cung năng lượng

Nhờ nguồn dự trữ dầu thô lớn và khả năng tự chủ năng lượng trong nước, các nhà máy Trung Quốc được kỳ vọng vẫn duy trì sản xuất ổn định. Trong khi đó, biến động trên thị trường dầu khí do chiến sự Iran gây ra có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch dài hạn sang năng lượng xanh, một lĩnh vực mà Trung Quốc đang chiếm ưu thế.

“Cú sốc năng lượng hiện tại hoàn toàn có thể giúp Trung Quốc mở rộng thêm thị phần xuất khẩu toàn cầu”, Fred Neumann, kinh tế trưởng khu vực châu Á của ngân hàng HSBC nhận định.

Viễn cảnh này khiến các nhà sản xuất ở châu Âu và Đông Nam Á lo ngại giữa lúc đang chật vật cạnh tranh với hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo thành tích xuất khẩu của Trung Quốc còn phụ thuộc vào mức độ suy giảm của tăng trưởng kinh tế toàn cầu dưới tác động của chiến tranh.

Những năm gần đây, Bắc Kinh ngày càng phụ thuộc vào xuất khẩu để bù đắp cho nhu cầu trong nước suy yếu, đặc biệt do khủng hoảng kéo dài của thị trường bất động sản.

Sau khi đạt thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỉ đô la Mỹ năm ngoái, xuất khẩu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tiếp tục tăng gần 22% trong hai tháng đầu năm 2026.

Song song đó, Bắc Kinh đẩy mạnh đầu tư vào các ngành công nghệ cao và năng lượng mới như xe điện và pin mặt trời.

Theo Capital Economics, tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc năm 2026 có thể tăng 6%, cao hơn dự báo trước chiến tranh là 5%.

Nhà kinh tế Julian Evans-Pritchard của Capital Economics nhận xét Trung Quốc đang ở vị thế khá thuận lợi để giành thêm thị phần xuất khẩu toàn cầu nhờ chi phí năng lượng ở nước này tăng ít hơn so với các quốc gia khác.

Dữ liệu chính thức cho thấy chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất của Trung Quốc đạt 50,4 điểm trong tháng Ba, quay trở lại vùng tăng trưởng sau hai tháng suy giảm.

Các nhà kinh tế ở ngân hàng Citi nhận định, sau một tháng chiến sự Iran, ngành công nghiệp Trung Quốc vẫn đứng vững. Chỉ khoảng 6% nhu cầu năng lượng của nước này phụ thuộc vào nhập khẩu từ vùng Vịnh Ba Tư, giúp giảm thiểu tác động từ giá năng lượng tăng.

“Nếu không xảy ra một cuộc khủng hoảng dầu mỏ kéo dài và nghiêm trọng, khả năng phục hồi nguồn cung của Trung Quốc thậm chí có thể cho phép nước này mở rộng thị phần xuất khẩu tương tự như diễn biến trong cú sốc đại dịch Covid-19 năm 2020”, nhà kinh tế Xiangrong Yu của Citi cho biết trong một báo cáo nghiên cứu.

Ông lưu ý thêm, chiến lược năng lượng dài hạn của Trung Quốc – tập trung đầu tư vào năng lượng tái tạo, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và xây dựng dự trữ chiến lược – giúp nước này có khả năng chống chịu tốt hơn so với các nước sản xuất công nghiệp khác.

Đơn hàng xuất khẩu tăng

Các nhà xuất khẩu tại các trung tâm công nghiệp ven biển phía đông Trung Quốc ghi nhận đơn hàng từ khách hàng nước ngoài gia tăng. Nguyên nhân là do lo ngại về khả năng phục hồi chuỗi cung ứng ở Đông Nam Á, nơi các nền kinh tế như Việt Nam, Thái Lan và Indonesia phụ thuộc lớn vào dầu mỏ Trung Đông.

Một quản lý tại một công ty xuất khẩu mẫu thử sản phẩm ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang ghi nhận, từ cuối tháng 3 đã có dấu hiệu cho thấy nhiều khách hàng Mỹ và châu Âu đang đảo ngược chiến lược “Trung Quốc + 1”.

“Một khách hàng nói với tôi rằng ông ấy đang cân nhắc chuyển một số đơn đặt hàng từ Việt Nam và Campuchia trở lại Trung Quốc”, vị quản lý này nói và cho biết thêm những gián đoạn liên quan đến cú sốc dầu mỏ đã ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế và thời gian giao hàng của Việt Nam.

Trong trung hạn, cuộc khủng hoảng năng lượng có thể thúc đẩy các nước đẩy nhanh quá trình chuyển sang năng lượng tái tạo và xe điện. Điều đó cũng mang lại lợi ích cho Trung Quốc, quốc gia dẫn đầu về công nghệ xanh.

Tuy nhiên, biên lợi nhuận của các nhà sản xuất Trung Quốc sẽ không tránh khỏi ảnh hưởng khi chi phí tăng do cú sốc năng lượng, các nhà kinh tế cho biết.

Cuộc khủng hoảng dầu mỏ dự kiến sẽ tạo ra áp lực lạm phát, phần nào bù đắp cho tình trạng giảm phát ở Trung Quốc. Thế nhưng các nhà kinh tế cho rằng điều này xuất phát từ kiểu lạm phát không tốt, do chi phí tăng cao chứ không phải do nhu cầu cuối tăng mạnh.

“Lạm phát nhập khẩu sẽ gây áp lực lên nền kinh tế Trung Quốc. Tuy nhiên, với lạm phát hiện đang ở mức thấp, vẫn còn dư địa để hấp thụ những áp lực bên ngoài này. Phần lớn tác động sẽ phụ thuộc vào việc cuộc xung đột Trung Đông kéo dài bao lâu và mức độ nghiêm trọng của cuộc xung đột này”, Huang Yiping, thành viên Ủy ban chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) và là giáo sư tại Đại học Bắc Kinh nói.

Trong các giai đoạn giá dầu cao trước đây, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của các công ty niêm yết của Trung Quốc thường suy giảm, theo Larry Hu, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc ở ngân hàng Macquarie.

“Các ngành thượng nguồn chẳng hạn như các nhà sản xuất năng lượng sẽ được hưởng lợi… nhưng các ngành hạ nguồn, chẳng hạn như hàng tiêu dùng không thiết yếu, có thể gặp khó khăn vì không thể chuyển chi phí đầu vào cao hơn sang người tiêu dùng”, Hu viết trong một báo cáo nghiên cứu.

Nhu cầu tiêu dùng ở Trung Quốc cũng có thể bị ảnh hưởng do chi phí nhiên liệu tăng cao. Chính phủ kiểm soát giá nhiên liệu và đã cố gắng bảo vệ người tiêu dùng khỏi tác động toàn diện của cú sốc dầu mỏ. Nhưng tuần trước, giới chức trách công bố mức tăng giá xăng và dầu diesel bán lẻ lớn nhất từ trước đến nay.

Sự sụt giảm hơn nữa trong nhu cầu nội địa có thể khiến các nhà sản xuất Trung Quốc phải dựa nhiều hơn vào thương mại quốc tế.

Biên lợi nhuận thấp hơn sẽ khuyến khích các nhà sản xuất Trung Quốc xuất khẩu nhiều hơn. Tuy nhiên, Hui Shan, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc của ngân hàng Goldman Sachs cảnh báo cú sốc năng lượng sẽ làm giảm tính linh hoạt của thị trường nước ngoài trong việc hấp thụ sản phẩm của Trung Quốc.

“Xuất khẩu của Trung Quốc vẫn sẽ tăng trưởng và giành thêm thị phần nhưng có thể tăng chậm hơn kỳ vọng do ảnh hưởng của chiến tranh”, Shan nói.

Lê Linh ( Theo Financial Times)